نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

2 استاد دانشگاه علامه

چکیده

روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان یک سال پس از جنگ دوم قره‌باغ ‌ابعاد پیچیده‌ای از نظر نظامی، سیاسی و منطقه‌ای به خود گرفته ‌است. در این مدت، برگزاری چند مرحله رزمایش مشترک نظامی میان ترکیه و جمهوری آذربایجان توجه محافل رسانه‌ای را به خود جلب کرده و موجب دغدغۀ امنیتی برخی کشورهای همسایه شده است. رویارویی نظامی پاییز 2020 میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان منجر به آزادسازی شهرها و مناطقی از این کشور گردید که سه دهه در تصرف ارمنستان بودند. هرچند این جنگ به مناقشۀ اصلی قره‌‌‌‌‌‌‌‌باغ پایان نداد؛ اما ارمنستان کنترل مستقیم بر قره‌باغ کوهستانی را از دست داد. در مناقشۀ قره‌باغ، نقش ترکیه در حمایت از جمهوری آذربایجان برای ورود به جنگ جدید با ارمنستان تعیین‌کننده بود. این سیاست آنکارا، توجه‌ها را به اهداف ترکیه در حمایت از جمهوری آذربایجان در جنگ با ارمنستان جلب کرد. سیاست خارجی ترکیه از 2016 به بعد و پس از مداخلات نظامی در سوریه، بعدی تهاجمی به خود گرفته است. به نظر می‌رسد که حمایت‌های ترکیه از جمهوری آذربایجان در مناقشۀ قره­باغ و روند تحولات پس از آن تداوم همان سیاست نظامیگری آنکارا در محیط پیرامونی است. پژوهشگران مقاله بر این باور هستند که ترکیه با ورود غیرمستقیم به مناقشۀ قره­باغ به‌دنبال گسترش «نفوذ» و افزایش «قدرت نسبی» خود در قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی است. در بررسی نظری جنبه‌های سیاست خارجی درگیرانۀ ترکیه در مناقشۀ قره­باغ و پاسخ به پرسش پژوهش، از نظریۀ واقع­گرایی و به‌ویژه واقع­گرایی تهاجمی بهره گرفته شده است.

کلیدواژه‌ها

  1. فارسی

    بیات، عیوض، 1390، سیاست خارجی روسیه و ترکیه در قبال مناقشه قره‌باغ، تهران: اندیشه نو.

    بزرگمهری، مجید و سید مهدی طباطبایی، 1396، «بررسی تطبیقی سیاست خارجی ایران و ترکیه در قفقاز جنوبی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تا 2015»، فصلنامه سیاست خارجی، س۳۱، ش۲، ص150-109.

    داوود اوغلو، احمد، 1391، عمق راهبردی، موقعیت ترکیه در صحنه بین‌الملل، ترجمه: محمدحسین نوحی‌نژاد ممقانی، تهران: امیرکبیر.

    لاوند، جیکوب، 1383، پان‌ترکیسم، یک قرن در تکاپوی الحاق‌گرایی، ترجمه: حمید احمدی، تهران: نشر نی.

     گلکاریان، قدیر، 1399، «اهداف ترکیه از نقش‌آفرینی در مناقشه قره‌باغ»، دیپلماسی ایرانی، ۱۱ آذر، کد: ۱۹۹۷۷۶۸.

    عطایی، فرهاد و دیگران، 1391، «سیاست خارجی دولت ترکیه: عدالت و توسعه در منطقه قفقاز جنوبی»، فصلنامه راهبرد، س۲۱، ش۶۳، ص 66-37.

    دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، 1392، «بررسی سه رهیافت در افزایش اقتدار بین‌المللی»، بازبینی‌شده درhttps://farsi.khamenei.ir/ 23765 :

    مرشایمر، جان، ۱۳۹۳، تراژدی سیاست قدرت‌های بزرگ، چ۴، ترجمه: غلامعلی چگنی‌زاده، تهران: وزارت امور خارجه.

     مشیرزاده، حمیرا، 1386، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: سمت

    -خبرگزاری آناتولی، 2020، «حجم مبادلات تجاری میان ترکیه و آذربایجان به 15 میلیارد دلار افزایش می‌یابد»، بازبینی‌شده در: https://www.aa.com.tr/fa, 25.02.2020

    ایرنا، 1399، «خط آهن ترکیه با چین، آغاز رقابت‌های اقتصادی جدید در منطقه»، ۲۶ آذر ۱۳۹۹.

     

    لاتین

     Bedelova, Aysel, 2016, Ermenistan- Azarbaycan Çatismasi ve uluslararasi Örgutler Azerbaycan Cumhuriyeti EĞİTİM Bakanligl Azerbycan Devevlet Iktisat Üniversitesi, TÜRK dunyasi İsletme fakultesi uluslararasi illiskiler bÖlLÜmÜ, yuksek lisans bitirme tezi, bakÜ.

    Emre, Erşen, 2014, “Geopolitical Codes in Davutoğlu’s Views toward the Middle East”, Department of Political Science and International Relations, Marmara UniversityInsight Turkey, Vol. 16, No. 1, pp. 85-101

    Frahm, Ole and Katharina Hoffmann, Dirk Lehmkuhl, 2018, “Turkey and the Eastern Partnership: Turkey’s Foreign Policy Towards its Post-Soviet Black Sea Neighbourhood”, EU-STRAT Working Paper No. 13 | December, This publication has been funded by the European Union under the Horizon 2020 research and innovation programme.

    Hoobler, James, 2020, “Turkey’s Relations with the Caucasus and Central Asia: Unrealized Ambitions”, TURKEY’S NATIONALIST COURSE Implications for the U.S.-Turkish Strategic Partnership and the U.S. Army, Published by the RAND Corporation, Santa Monica, Calif.© Copyright 2020 RAND Corporation R® is a registered trademark.

    Gafarlı, Turan, 2020, ‘One Nation, Two States: Turkey’s Stance on the Recent Scalation between Armenia and Azerbaijan”, PUBLISHER TRT WORLD RESEARCH CENTRE İSTANBUL / TURKEY, September .

    GÖRKEM OZAN ÖZALP YÜKSEK LĠSANS, 2015, AVRASYA ASKERÎ STATÜLÜ KOLLUK KUVVETLERĠ TEġKĠLÂTI(TAKM), T.C. NECMETTĠN ERBAKAN ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER NSTĠTÜSÜ TARĠH ANABĠLĠM DALITARĠH BĠLĠM DALI, KONYA

    Karabakh-Azerbaijan-Armenia-Middle-East-flare-up-Iran.

    Çeviköz, Alnal, 2016, ‘Turkey in a Reconnecting Eurasia”, Center for Strategic and International Studies (CSIS), Stable URL: http:// www.jstor.com/stable/ resrep23332.7.

    Cumhuriyet, 2020, ‘Erdoğan: Biz barışın güvercini olmak istiyoruz’, Reviewed at: https://www.cumhuriyet.com.tr/haber -1797713.

     Hrvoje, Ćiković, 2021, “China and Turkey: Escaping the Trap of the Uyghur Issue’, POLITICAL REFLECTION e-ISSN: 2042-888X, VOL. 7, NO. 1, JANUARY FEBRUARY MARCH

    pp 19-21.

    Makili-Aliyev, Kamal, 2013, ‘Azerbaijan’s Foreign Policy: Between East and West”, IAI WORKING PAPERS 13 | 05 – January.

    Mearsheimer, John J., 2006, Structural Realism, 05-IRT-Chap04.qxd 31/07/2006.

    Mearsheimer, John J., 2009, “Reckless States and Realism”, International Relations, Vol. 23 issue. 2, pp 242- 243

     YESEVI, Cagla Gul, 2015, ‘Turkey-Azerbaijan Energy Relations: A Political and Economic Analysis”, International Journal of Energy Economics and Policy, Vol. 5, No. 1, pp 27-44.

    YILMAZ, Gör Samet, Oğuzhan ÖZDEMiR, 2017, ‘A More Active Foreign Policy: Domestic Factors of Turkey’s Middle East Policy During Second Tenure of The Justice and Development Party”, Cilt/Vol. 15, Issue: 3, September, pp 1-24.

    Toft, Peter & Mearsheimer, John J., 2005, ‘An Offensive Realist between Geopolitics and Power’, Journal of International Relations and Development, PP 381–408.

    Tang, Shiping, 2010, A Theory of Security Strategy for Our Time Defensive Realism, Published by PALGRAVE MACMILLAN®in the United States—a division of St. Martin’s Press LLC, New York, NY 10010 .

    TRT Habber, 2020, “Turkiye Azerbaycan is birligi ihracat rakamlarina da yansidi”, Reviewed at: https://www.trthaber.com/haber/gundem/turkiye-ile-azerbaycan-is-birligi-ihracat-rakamlarina-da-yansidi-522912.html.

     Turan, Kürşad, 2012, “Changes in Turkish Foreign Policy: A Shift or a Passing Interest?”, Akademik Bakış Cilt 6 Sayı 11 Kış.

    Dailysabah, 2020, “Turkey-Azerbaijan-Military-drills-intimidate-Armenia-president-Aliyev-says” Reviewed at: https://www.dailysabah.com/politics/ diplomacy/turkey-azerbaijan-military-drills-intimidate-armenia-president-aliyev-says Daily. Sabah. 2020-09-20.

    1. A., 2020, “Azerbaycan Tezkeresi Resmi Gazete'de Yayımlandı”, Reviewed at: https://www.aa.com.tr/tr/ 18.11.2020/2047361.

    Guller, Mehmet Ali, Cumhuriyet Gazetesi, 2020, Daglik-Karabagin-uc-Kazanani-uc-kaybedeni”, https://www.cumhuriyet.com.tr - 12 Kasım -1790354.

    TRT Haber, 2020, “Azerbaycan'ın Karabağ Zaferi: İşte nlaşmanın maddeleri”, Reviewed at: https://www.trthaber.com/ Haber Giriş: 10 Kasım Salı 14:37.

    t24, 2021, “Bahceli-Erdogan-in-musaadeleri-olursa-ulku-ocaklari-egitim-ve-kultur-vakfi-tarafindan-susa-da-dokuz-derslik-bir-ilkokulun-yapilmasi-hedefimizdir”, 926940. 16 Ocak 2021 13:37. t24.com.tr.

    T.C dışişleri bakanlığı, 2021, “Orta Asya Ülkeleri İle İlişkiler”, at: http://www.mfa.gov.