جامعه‌پذیری نخبگان پساشوروی و هژمونی منطقه‌ای روسیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران

چکیده

            مسکو طی سا‌ل‌های پس از جنگ سرد تلاش کرده است از اهرم‌های مختلفی که در دست دارد به منظور حفظ منافع خود در منطقه پساشوروی استفاده کند. می‌توان گفت، اگر در دوران پس از فروپاشی جایگاه روسیه به عنوان یک قدرت جهانی از لحاظ عملی و نظری به چالش کشیده شده و مورد مناقشه بوده باشد، نقش این کشور به عنوان قدرت منطقه‌ای در جمهوری‌های پیشین اتحاد جماهیر شوروی چنین نبوده است. به باور نگارندگان مفهوم «هژمونی منطقه‌ای» می‌تواند، چارچوب مفیدی برای فهم بهتر روابط روسیه با همسایگان آن فراهم کند. تداوم هژمونی منطقه‌ای یک کشور با وجود افول قدرت مادی آن، می‌تواند ما را به واکاوی نقش عوامل غیرمادی رهنمون شود. با توجه به این که ابعاد مادی قدرت روسیه به ضعف‌ها و کمبودهایی دچار شده‌اند و بعید به نظر می‌رسد هژمونی منطقه‌ای تنها با تکیه بر آنها تداوم یابد. در نوشتار پیش‌رو با بهره­گیری از نظریه «جامعه‌پذیری و قدرت هژمونیک» به بررسی شاخص‌ها و مؤلفه‌های غیرمادی قدرت روسیه می‌پردازیم. بر اساس این نظریه، مولفه‌های ذهنی نقش موثری در حفظ هژمونی دارند. بنابراین در پاسخ به این پرسش که «چرا با وجود اعمال سیاست‌های استقلال‌طلبانه در برخی از کشورهای پساشوروی و افول تدریجی ابعاد مادی قدرت روسیه، همچنان هژمونی این کشور در محیط پیرامونی تداوم یافته است؟» به عنوان پرسش اصلی مقاله، نگارندگان این فرضیه را مطرح می‌کنند، «منابع فرهنگی قدرت روسیه هستند که با نقش‌آفرینی در شکل‌گیری ذهنیت نخبگان کشورهای پساشوروی به تداوم هژمونی منطقه‌ای روسیه کمک و کارکرد منابع نظامی و اقتصای را تکمیل می‌کنند». برای پاسخ به این پرسش از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است.

کلیدواژه‌ها


 

      - Aleksanyan, Ashot (2015), "Labor Migration of Armenians into Russia: Problems and Prospects", Мир России. Социология. Этнология, Vol. 24, No. 2.

  - Baran, Zeyno, Frederick Starr & Svante Cornell (2006),”Islamic Radicalism in Central Asia and Caucasus: Implications for the EU”, Silk Road Paper, Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program, Availabale at:https://www.files.ethz.ch/isn/30281/14_Islam_Radicalisim_Central_Asia.pdf. Accessed on: 14Sep 2014.

- Bloomberg (14/3/2017), "Russia Wants Immigrants the World Doesn't", Available at: https://www.bloomberg.com/news/features/2017-03-14/russia-s-alternative-universe-immigrants-welcome. Accessed on:17 Oct 2018.

- Bogomolov, Oleksandr & Oleksandr Valeriĭovych Lytvynenko (2012), A Ghost in the Mirror: Russian Soft Power in Ukraine, London: Chatham House.

- Chudinovskikh, Olga & Mikhail Denisenko (2017), "Russia: A Migration System with Soviet Roots", Available at:

- Cornell, Svante E. & Regine A. Spector (2002), "Central Asia: More than Islamic Extremists", The Washington Quarterly, Vol.  25, No. 1 pp. 193–206.

- Curanović, Alicja (2012), The Religious Factor in Russia's Foreign Policy: Keeping God on Our Side, New York: Routledge.

- Dermendzhieva, Zvezda (2011), “Emigration from the South Caucasus: Who Goes Abroad and What are the Economic Implications?”, Post-Communist Economies, Vol. 23, No. 3, pp. 377-398.

- Dzvelishvili, Nata &Tazo Kupreishvili (2015), "Russian Influence on Georgian   NGOs and Media", Available at: http://www.damoukidebloba.com/assets/up-modul/uploads/pdf/russan%20impact%20on%20georgian%20media%20da%20NGO.pdf.Accessed on: Aug. 2017.

      - European Initiative - Liberal Academy Tbilisi (2016), " Threats of Russian Hard and Soft Power in Georgia", Available at:

- Haugen, Arne (2003),The Establishment of National Republics in Soviet

Central Asia, New York & Hampshire: Palgrave Macmillan.

- ICEF Monitor(19/12/2016), "Foreign Enrolment in Russia Triples over Past Decade", Available at: http://monitor.icef.com/2016/12/foreign-enrolment-russia-triples-past-decade.Accessed on: 10Aug 2017.

- Ikenberry, John & Kupchan, Charles (1990), "Socialization and Hegemonic Power",  International Organization,Vol. 44, No. 3, pp. 283-315.

- IWPR Central Asia(10/3/2016), "Russian Crisis Continues to Bite for Labour Migrants", Available at: https://iwpr.net/global-voices/russian-crisis-continues-bite-labour-migrants. Accessed on:5 May 2017.

- Keating, Vincent Charles & Kaczmarska, Katarzyna (2016), "Conservative Soft Power: Liberal Soft Power Bias and the ‘Hidden’ Attraction of Russia",CEEISA, Available at:

- Krickovic, Andrej & Maxim Bratersky (2016), "Benevolent Hegemon,

Neighborhood Bully, or Regional Security Provider? Russia’s Efforts to Promote Regional Integration after the 2013–2014 Ukraine Crisis", Eurasian Geography and Economics, Vol. 57, No. 2, pp. 180-202.

- Laruelle, Marlene (2015), "The ‘Russian World’: Russia’s Soft Power and

Geopolitical Imagination", Center on Global Interests, Available at: http://globalinterests.org/2015/05/26/the-russian-world-russias-soft-power-and-geopolitical-imagination.Accessed on: June 2017.

- Laruelle, Marlene (2017), "Assessing Russia’s Normative Agenda in Central Asia", Available at: https://www.bishkekproject.com/memos/16. Accessed on: Sep. 2017.

- Laruelle, Marlene & Caress Schenk (2018), Eurasia on the Move:

Interdisciplinary Approaches to a Dynamic Migration Region, Central Eurasia Program, The George Washington University, Available at:

- Lough, John & Co-authors (2014), Russian Influence Abroad: Non-state Actors and Propaganda, Russia and Eurasia Programme, Chatham House.

- Mäkinen, Sirke (2016), "In Search of the Status of an Educational Great Power? Analysis of Russia’s Educational Diplomacy Discourse", Problems of Post-Communism, Vol. 63, No. 3, pp. 183-196.

- Mankoff, Jeffrey (2009), Russian Foreign Policy: The Return of Great Power

Politics, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers, INC.

- Pavlenko, Aneta (2006), "Russian as a Lingua Franca", Annual Review of Applied Linguistics, No. 26, pp. 78-99.

- Pavlenko, Aneta (2008), "Russian in Post-Soviet Countries", Russian

Linguistics, Vol. 32, No. 1, pp. 59-80.

- Pavlenko, Aneta (2009), "Language Conflict in Post-Soviet Linguistic

Landscapes", Journal of Slavic Linguistics, Vol. 17, No. 1-2, pp. 247-274.

- Rose, Richard & Neil Munro (2008), "Do Russians See Their Future in Europe or the CIS?", Europe-Asia Studies, Vol. 60, No. 1, pp. 49-66.

- Ryazantsev, Sergei V., Norio Horie & Kazuhiro Kumo (2010), "Migrant Workers from Central Asia into the Russian Federation", Institute of Economic Research Hitotsubashi University, Available at:

- Saari, Sinikukka (2014), "Russia's Post-Orange Revolution Strategies to

Increase its Influence in Former Soviet Republics: Public Diplomacy poRusskii", Europe-Asia Studies, Vol. 66, No. 1, pp. 50-66.

- Sencerman, Öncel (2016), "Russian Diaspora as a Means of Russian Foreign

Policy", RSP, No. 49, pp. 97-107.

- Shevel, Oxana (2011),” Russian Nation-Building from Yel'tsin to Medvedev: Ethnic, Civic or Purposefully Ambiguous?”,Europe-Asia Studies, Vol. 63, No. 2, pp. 179-202.

- Smith, Hanna (2016), "Statecraft and Post-Imperial Attractiveness: Eurasian

Integration and Russia as a Great Power", Problems of Post-Communism, Vol. 63, No. 3, pp. 171-182

- Tafuro, Eleonora (2014), “Fatal Attraction? Russia’s Soft Power in its Neighbourhood-Analysis”, Eurasia Review, Available at:

- The Hague Centre for Strategic Studies(2015), "Beyond the Cold War of

Words",Available at:

- Torbakov, Igor (2003), “From the Other Shore: Reflections of Russian Émigré

Thinkers on Soviet Nationality Policies, 1920s-1930s”, Slavic & East European Information Resources, Vol. 4, No. 4, pp. 33-48.

Tsygankov, Andrei P. (2016), "Crafting the State-Civilization Vladimir Putin’s Turn to Distinct Values", Problems of Post-Communism, Vol. 63, No. 3, pp. 146-158.

- Valiyev, Anar (2013), “Azerbaijan after the Vilnius Summit: What

Next?”,Caucasus Analytical Digest, No. 58, pp. 8-10.

- Vasilenko, V. (2014), “Russia’s Soft Power in Near Abroad in the Polish Official and Expert Discources”,  Available at:

- Wilson, Andrew & Nicu Popescu (2009), "Russian and European

Neighbourhood Policies Compared", Southeast European and Black Sea Studies, Vol. 9, No. 3, pp. 317-331.

- Ziegler, Charles E. (2006), "The Russian Diaspora in Central Asia: Russian

Compatriots and Moscow's Foreign Policy",Demokratizatsiya, Vo. 14, No.1, pp. 103-126.

- Ziegler, Charles E. (2016), "Great Powers, Civil Society and Authoritarian Diffusion in Central Asia", Central Asian Survey, Vol. 35, No. 4, pp. 549-569.

- Докучаева, А. И Е. .Роберова(2003), "Правовой Статус и Реальная

Потребность в Использовании Русского Языка в Странах СНГ и Прибалтики (Справка)", Материк, Бюллетень №80, Availableat at: http://www.materick.ru/index.php?section=analitics&bulid=56&bulsectionid=4682Accessed on: 18July 2017.

- Панарин, Игорь Николаевич (2/11/2015), "Положение Российских СМИ в СНГ", Available at: http://panarin.com/smi/77-polozhenie-rossiyskih-smi-v-sng.html.Accessedon: June 2017.

- Пьянов, А. Е. (2011), "Статус Русского Языка В Странах СНГ",Вестник Кемеровского Государственного Университета, № 3 (47). - С. 55-59. Available at: http://www.philology.ru/linguistics2/pyanov-11.htmAccessed on: 14June 2017.