فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده پژوهش حاضر با هدف واکاوی پدیدارشناسانه‌ی راهبردهای حل اختلافات آبی ایران و افغانستان در حوضه هریرود انجام شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری، به بررسی ادراکات و تجربیات متخصصان حوزه‌های آب، روابط بین‌الملل و محیط‌زیست در سال‌های 1403 تا 1404 پرداخته است. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری انجام شد و در مجموع با 20 نفر مصاحبه نیمه‌ساختاریافته‌ی عمیق صورت گرفت. داده‌ها با بهره‌گیری از نظریه داده‌بنیاد و از طریق کدگذاری سه‌مرحله‌ای (باز، محوری و گزینشی) تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که راهبردهای حل اختلافات آبی ایران و افغانستان در قالب 116 کد باز و 11 مقوله اصلی شامل «منافع متقابل»، «دیپلماسی رسمی و غیررسمی»، «نهادهای بین‌المللی»، «آموزش و توانمندسازی»، «تعاملات اقتصادی»، «مسائل زیست‌محیطی»، «هم‌افزایی علمی و محلی»، «اراده اجرایی»، «تعاملات فرهنگی و اجتماعی»، «شفافیت» و «سند راهبردی» دسته‌بندی می‌شوند. این مقولات در هفت حوزه کلیِ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، حقوقی و زیست‌محیطی سازمان‌دهی شدند. نتایج این مطالعه می‌تواند به سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیرندگان در نهادهای مسئول، برای طراحی راه‌حل‌های پایدار و کاهش تنش‌های آبی، به‌ویژه در حوضه هریرود، یاری رساند.

چکیده آنارشی نظام بین‌الملل، دولت‌ها را ملزم می‌کند که سیاست خارجی خود را با هدف کسب منافع و اهداف بنا به شرایط موجود تنظیم کنند. در این چارچوب، منافع بسیاری از دولت‌ها نیازمند توضیح است. در پاسخ به این سؤال که قدرت هوشمند روسیه در خاورمیانه با تأکید بر گروه‌های بنیادگرا و مناقشه اسرائیل و فلسطین (2024-2012) به چه نحوی قابل تبیین است، این ادعا مطرح شد که علی‌رغم ارزش منطقه خاورمیانه در چارچوب استراتژی قدرت سخت روسیه، استدلال می‌شود که منافع این کشور در این منطقه می‌تواند به‌عنوان بخشی از استراتژی قدرت هوشمند دیده شود. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و کاربرد قدرت هوشمند به دنبال بررسی سیاست قدرت هوشمند روسیه در خاورمیانه با تأکید بر گروه‌های بنیادگرا و مناقشه اسرائیل و فلسطین (2024-2012) است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که سیاست خاورمیانه‌ای روسیه با هدف پیشبرد منافع ملی و همچنین تقویت تصویر داخلی و خارجی به‌عنوان کشوری متعهد به حل‌وفصل مشکلات منطقه‌ای قابل تبیین است. درواقع، روسیه برای کاهش هزینه‌های خود در خاورمیانه، به استفاده از قدرت هوشمند به‌صورت کاربرد قدرت سخت در مقابل گروه‌های بنیادگرا و قدرت نرم در خصوص مسئله فلسطین و اسرائیل روی آورده است.