فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده با وجود پیشرفت قابل‏ توجه حقوق بین ‏الملل فضا، قوی‏ترین و مؤثرترین منبع ‏حکمرانی فعالیت‏ ها و برنامه‏ های فضایی دولت‏ های پیشرو در این حوزه را در حال حاضر خط‏ مشی‏ ها و حقوق ملی فضا تشکیل می ‏دهد. اتحاد جماهیر شوروی به ‏رغم پیشگامی در فعالیت ‏های فضایی و برخورداری از برنامه ‏های فضایی چشم‏گیر، فاقد سازوکارهای مشخص قانون‏گذاری در حوزه تدوین حقوق فضا بود، اما فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ضرورت پی‏ریزی مبانی قانونی و سازمانی فعالیت ‏های فضایی در روسیه را برجسته ساخت. مقاله حاضر با هدف شناخت پدیده قانون‏گذاری ملی فضا در فدراسیون روسیه به نگارش درآمده است و به ‏طور مشخص ‏به ‏دنبال یافتن پاسخی مناسب برای این پرسش است که «انگیزه‏ های اصلی فدراسیون روسیه از توسعه قواعد حقوقی ملی در ‏حوزه فضا کدام‏ هستند؟» پاسخ اولیه مقاله برپایه ادبیات پژوهش این بوده است که «توسعه حقوق ملی فضا در ‏فدراسیون روسیه تا حد زیادی بازتاب ‏دهنده چهار انگیزه اصلی مسکو مبنی بر صیانت از حکمرانی ملی فضا، پرکردن ‏کاستی‏ های نظام بین ‏المللی معاهده ‏ای در حوزه فضا، تأثیرگذاری بر هنجارهای بین‏ المللی حاکم بر فضا و نیز تحکیم مقررات ‏استفاده از پایگاه ‏ها و تأسیسات فضایی به‏ جامانده در سرزمین ‏های پساشوروی است». یافته ‏های مقاله بر درستی این فرضیه صحه می‏ گذارند.‏ روش پژوهش در مقاله حاضر از نوع کیفی بوده و در طبقه‏ بندی مطالعات پس ‏‏رویدادی جای می ‏گیرد و آزمون فرضیه برپایه‏ ‏‏استدلال قیاسی صورت پذیرفته ‏است.‏

چکیده ترکیه به‏ رغم فقدان منابع انرژی از مدت‏ ها پیش قصد جدی خود را برای تبدیل‏ شدن به کانون انرژی منطقه ابراز داشته است. در این میان، ساخت خط ‏لوله جریان ترک که به ‏دنبال فسخ قرارداد خط‏ لوله جریان جنوبی از سوی اروپا در واکنش به بحران اوکراین اتفاق افتاد، تأثیر به‏ سزایی بر پیشبرد این هدف خواهد داشت. پرسش‏ هایی فراوانی در خصوص چرایی و پیامدهای احداث خط‏ لوله جریان ترک در سطوح داخلی، منطق ه‏ای و بین‏ المللی مطرح است. مقاله حاضر از چشم ‏انداز منطقه‏ای در پی یافتن پاسخی مناسب برای این پرسش اساسی برآمده است که «مناسبات جدید انرژی روسیه-ترکیه و به‏ویژه خط‏ لوله جریان ترک، ژئوپلیتیک انرژی در اوراسیای مرکزی را چگونه تحت تأثیر قرار می‏ دهد؟» در پاسخ این فرضیه به آزمون گذاشته شده است که «مناسبات جدید انرژی روسیه-ترکیه و به‏ ویژه خط‏ لوله جریان ترک با تغییر بازی انرژی در مثلث روسیه-اروپا-ترکیه و کاهش ابعاد امنیتی موضوع انرژی در اوراسیای مرکزی به ‏نفع ابعاد اقتصادی به برقراری موازنه ژئوپلیتیک انرژی در اوراسیای مرکزی و میان اوراسیای مرکزی و اروپا کمک خواهد کرد». یافته‏ های مقاله نیز هم ‏راستا با فرضیه مقاله نشان از تقویت نسبی روند امنیتی‏ زدایی از مناسبات انرژی موجود در اوراسیای مرکزی و میان کشورهایی اوراسیای مرکزی با اروپا در اثر گسترش روابط انرژی روسیه-ترکیه دارد که به نوبه خود به تقویت بازیگران حاشیه‏ ای و برقراری توازن بیشتر در ژئوپلیتیک انرژی منطقه منجر می‏ شود. مقاله حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با روش کتابخانه‏ ای انجام پذیرفته ‏است.