فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده دیپلماسی انرژی راهبرد غیرقابل اجتناب کشورهای صنعتی به عنوان مصرف کننده، کشورهای عمدتا در حال توسعه به عنوان تولیدکننده و کشورهای طرف سوم به عنوان گذرگاه های انرژی است. وقوع بحران های مختلف بین روسیه و غرب و نیز بحران اوکراین از سال 2006 تاکنون، موجب احیای موقعیت ترکیه به عنوان گذرگاه انتقال منابع انرژی به اروپا شد. در این مقاله نگارندگان به بررسی مجموعه اقداماتی که دولت ترکیه در دوره حاکمیت حزب عدالت و توسعه در حوزه دیپلماسی انرژی انجام داده است، می‌پردازند. دغدغه نگارندگان پاسخ به این پرسش است که دیپلماسی انرژی ترکیه تا چه حد توانسته است موقعیت این کشور را در نطام بین‌الملل ارتقا دهد؟ بر این اساس فرضیه مقاله عبارت است از: نیازهای داخلی روزافزون به انرژی و موقعیت استراتژیک به عنوان هدیه ژئوپلتیک به ترکیه در وسط منطقه جغرافیایی کریدور شرق-غرب این امکان را داده است که با دیپلماسی فعالانه انرژی، ترکیه به بازیگری بسیار مهم در عرصه اقتصاد انرژی منطقه ای تبدیل کرده شود. روش تحقیق کتابخانه‌ای بوده و از منابع معتبر و درجه یک به ویژه ترکی استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که دولت ترکیه توانسته است با راهبرد مشخص دیپلماتیک وزن این کشور را در چانه‌زنی‌های سیاسی در حوزه انرژی جهان و به ویژه اروپا تثبیت کند. همچنین در حوزه داخلی از این فرصت جهت توسعه مناطق درگیر در امر ترانزیت و صدور انرژی بهره گیرد. البته نیاز به گفتن نیست که ترکیه در راستای سیاست خود با موانع و مشکلات خارج از کنترل زیادی نیز مواجه بوده است.

چکیده ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری، منابع انرژی و اهمیت ژئواکونومیک در منطقه خزر موجب گردیده است که قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، توجه ویژه‌ای برای این منطقه قائل باشند. چین به‌عنوان یک قدرت فرا­منطقه‌ای در این منطقه تلاش نموده است تا دیپلماسی اقتصادی موفقی را در پیش گیرد و با بهره‌گیری از سرمایه‌گذاری و به‌کارگیری ابتکار استراتژی یک کمربند - یک جاده در اولویت اول و بهره‌گیری از دیپلماسی انرژی در اولویت دوم، موقعیت دیپلماسی اقتصادی خود در منطقه خزر را بهبود بخشد.  این پژوهش سعی دارد با تحلیل مدل دیپلماسی اقتصادی چین در منطقه خزر (با تمرکز بر قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان)، با روش پژوهشی که در زمره تحقیقات کتابخانه‌ای قرار دارد و با استفاده از تحقیق ترکیبی کمی و کیفی، به این سؤال پاسخ دهد که عوامل اصلی موفقیت دیپلماسی اقتصادی چین در این منطقه چیست و الگوی دیپلماسی این کشور چه می‌باشد. با بررسی‌های صورت گرفته، چین مدل دیپلماسی اقتصادی خود در برابر این سه کشور را مبتنی بر ابتکار یک کمربند – یک جاده قرار داده است و حتی دیپلماسی انرژی محور خود را ذیل این ابتکار، پیش می‌برد. عامل اصلی موفقیت چین در اجرای این مدل دیپلماسی نیز، ایجاد اعتماد دوطرفه و اتخاذ رویکرد (برد – برد) است.

چکیده دیپلماسی انرژی به عنوان یکی از شاخه‌های دیپلماسی اقتصادی، نقشی تعیین کننده در اقتصاد جهانی معاصر دارد که همواره یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه سیاستمداران در کشورهای مختلف بوده است.جمهوری اسلامیایران به عنوان یکی از بازیگران عرصه انرژی با مشارکت فعال و ایفای نقش راهبردی در مجمع کشورهای صادرکننده گاز در پی منافع سیاسی و اقتصادی خود است.        هدف اصلی این مقاله امکان‌سنجی موفقیت جمهوری اسلامی ایران در رسیدن به اهداف خود در مجمع کشورهای صادرکننده گاز است. در این مقاله در پی پاسخگویی به این سوال هستیم که اهداف جمهوری اسلامی ایران از تلاش برای ایجاد مجمع کشورهای صادرکننده گاز چه بود و آیا این مجمع می‌تواند جمهوری اسلامی ایران را به اهداف خود برساند؟ فرضیه این مقاله این است که چنین مطرح می‌شود که با توجه به اختلاف اهداف کشورهای مهم این مجمع و فشارهای غربی‌ها به ویژه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران از یک سو و نیاز داخلی کشور (مصرف خانگی و صنایع نفتی) به مصرف گاز تولیدی از سوی دیگر، امکان موفقیت جمهوری اسلامی ایران در دست‌یابی به اهداف خود در مجمع کشورهای صادرکننده گاز کم است