فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده یکی از مهم‌ترین مسائل دنیای امروز، سربرآوردن قدرت‌های نوظهور جهانی است که به‌دنبال آنند تا به‌یُمن تکیه بر توان اقتصادی و سیاسی خویش، ضمن به‌چالش کشیدن نظام تک قطبی جهانی، نقش‌آفرینی بیشتری در عرصه روابط‌بین‌الملل را برای خود تعریف نمایند. از این منظر، برخی معتقدند که نظام تک‌قطبی یکی از بی‌ثبات‌ترین سیستم‌ها است که در پایان به یک ائتلاف در برابر قدرت هژمون، منجر می‌شود. در همین زمینه، ایران یکی از بازیگرانی است که در صدد آن است تا از راه ترکیب توانایی‌های داخلی خود و اتحاد با دیگران، نوعی موازنه‌سازی با توسل به‌ظرفیت نهادهای مطرح جهانی از جمله بریکس در مواجهه با یکجانبه‌گرایی بین‌المللی برای خویش رقم زند. به‌همین منظور، ایران تمرکز خود را بر راهبرد تجدیدنظرطلبی و تلاش هرچه بیشتر در راستای کاهش و خنثی‌سازی قدرت دولت‌های تهدید کننده بدون رویارویی مستقیم، قرار داده است. بر همین اساس، سوال اصلی این تحقیق آن است که رویکرد ایران در اجلاس سران 2024 در سازمان بریکس مبتنی بر چه رویه‌ای بوده و از قِبَلِ این ائتلاف جهانی چه اهدافی را دنبال می‌کند؟ در پاسخ، این فرضیه مطرح است که ایران با رویکرد تجدیدنظرطلبانه نسبت به‌ساختار ناعادلانه نظام بین‌الملل به‌دنبال تعامل فزاینده با قطب‌های نوظهور قدرت از طریق تقویت بنیه اقتصادی و روابط سیاسی در چارچوب اِعراض از همکاری با قدرت‌های هژمون و نیز عزم راسخ جهت مشروعیت‌زدایی و مهار ساختار یکجانبه‌گرایانه و هژمونیک نظام‌بین‌الملل می‌باشد و این امور را به‌عنوان اهداف راهبردی در رویکرد جهانی خود بواسطه الحاق و عضویت رسمی در بریکس، تعریف نموده است.

چکیده جنگ دوم قره‌باغ روایتی جدید از پایان یک بحران قدیمی و آغازی بر یک نظم جدید می‌باشد. وجود بازیگران غیرمستقل در یک ساختار امنیتی کوچک متاثر از روابط قدرت سایر بازیگران بین المللی می‌باشد که می‌بایست براساس نظم تجویزی از سوی آن قدرت فائق یا بازیگران فعال در آن منطقه به ایفای نقش خود بپردازند. اگرچه معادلات امنیتی موجود در قفقازجنوبی در تمامی سال‌های پیش از جنگ دوم قره‌باغ براساس موازنه قدرت شکل گرفته بود ولی بدلایل مختلفی از جمله رویگردانی روسیه از دولت جدید ارمنستان و افزایش بازیگری ترکیه و رژیم صهیونیستی میدان کارزار قره‌باغ برای دومین بار شعله‌ور شد و با اتمام آن، فصل جدیدی از روابط منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای براساس نظم نوین برگرفته از گزاره‌ها و مولفه‌های جدیدی همچون تنوع سیاست خارجی ارمنستان، چشم انداز مذاکرات ارمنستان و آذربایجان، آینده احتمالی سیاست داخلی و خارجی گرجستان و تلاش آذربایجان برای یک رویکرد جدید سیاست خارجی پس از تسلط نظامی بر قره باغ و رقابت بر سر توسعه‌ی کریدور‌های بین المللی در حال شکل‌گیری است. ترتیبات امنیتی جدیدی که در حقیقت تبلوری از رقابت‌ قدرت‌های بزرگ جهانی در منطقه قفقاز جنوبی می‌باشد.
مقاله‌ی حاضر این ادعا را پیش می‌کشد که بدلیل وجود بازیگران مختلف، سرعت بالای تحولات در منطقه‌ی قفقاز جنوبی، متغیرهایی می‌تواند ایفای نقش کنند که خارج از کنترل محقق بوده و بر نتیجه‌ی حاصله اثرگذار باشند. لذا بررسی تمامی متغییرهای موثر بر نظم این منطقه در حدود امکانات روش شناسی بیان شده از سوی محقق شـکل گرفتـه و ممکن است بـا کاسـتی‌هـایی مواجـه باشد.

چکیده دیپلماسی انرژی راهبرد غیرقابل اجتناب کشورهای صنعتی به عنوان مصرف کننده، کشورهای عمدتا در حال توسعه به عنوان تولیدکننده و کشورهای طرف سوم به عنوان گذرگاه های انرژی است. وقوع بحران های مختلف بین روسیه و غرب و نیز بحران اوکراین از سال 2006 تاکنون، موجب احیای موقعیت ترکیه به عنوان گذرگاه انتقال منابع انرژی به اروپا شد. در این مقاله نگارندگان به بررسی مجموعه اقداماتی که دولت ترکیه در دوره حاکمیت حزب عدالت و توسعه در حوزه دیپلماسی انرژی انجام داده است، می‌پردازند. دغدغه نگارندگان پاسخ به این پرسش است که دیپلماسی انرژی ترکیه تا چه حد توانسته است موقعیت این کشور را در نطام بین‌الملل ارتقا دهد؟ بر این اساس فرضیه مقاله عبارت است از: نیازهای داخلی روزافزون به انرژی و موقعیت استراتژیک به عنوان هدیه ژئوپلتیک به ترکیه در وسط منطقه جغرافیایی کریدور شرق-غرب این امکان را داده است که با دیپلماسی فعالانه انرژی، ترکیه به بازیگری بسیار مهم در عرصه اقتصاد انرژی منطقه ای تبدیل کرده شود. روش تحقیق کتابخانه‌ای بوده و از منابع معتبر و درجه یک به ویژه ترکی استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که دولت ترکیه توانسته است با راهبرد مشخص دیپلماتیک وزن این کشور را در چانه‌زنی‌های سیاسی در حوزه انرژی جهان و به ویژه اروپا تثبیت کند. همچنین در حوزه داخلی از این فرصت جهت توسعه مناطق درگیر در امر ترانزیت و صدور انرژی بهره گیرد. البته نیاز به گفتن نیست که ترکیه در راستای سیاست خود با موانع و مشکلات خارج از کنترل زیادی نیز مواجه بوده است.

چکیده تحریم‌های آمریکا علیه ایران، با تأثیرگذاری منفی بر تولید، اشتغال، کسب‌وکار، طرح‌های عمرانی و توسعه‌ای باعث کاهش بازدهی اقتصادی و کاهش درآمد ملی شده است. با گسترش تجارت خارجی با کشورهای همسایه مخصوصاً بعد از توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و شکل‌گیری نهادهای اقتصادی منطقه‌ای، امیدهای فرارو برای افزایش همکاری‌های اقتصادی با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا روزافزون شده است. هدف اصلی در این پژوهش شناسایی فرصت‌های عضویت ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا در مقابله با تحریم‌های یک‌جانبه ایالات‌متحده آمریکاست. سؤال اصلی این است که عضویت ایران در اتحادیه اقتصادی اوراسیا دارای چه فرصت‌هایی برای مقابله با تحریم‌ها و کاهش اثر آن‌هاست؟ در پاسخ به سؤال پژوهش و با استفاده از چارچوب نظری منطقه‌گرایی نوین، فرضیه‌ پژوهش این است که با توجه به ظرفیت‌های کشورهای عضو اتحادیه و ایران و همپوشانی این ظرفیت‌ها باهم در سایه فرصت‌های موجود، امکان کاهش اثر بخشی از تحریم‌های اقتصادی وجود دارد. ایجاد بستر مناسب برای توسعه دیپلماسی اقتصادی، امکان افزایش همکاری کشورهای تحت تحریم، استفاده از تعرفه‌های ترجیحی، توسعه نگاه منطقه‌ای و آسیایی، ظرفیت تجارت درون منطقه‌ای بین کشورهای عضو اتحادیه، توسعه همکاری کشورهای مستقل با یکدیگر و... برخی از فرصت‌های مطلوب شناسایی‌شده است. پژوهش از نوع کاربردی بوده و ازنظر روش تحقیق تلفیقی از روش کمی و کیفی است که با رویکردی توصیفی- استنباطی و تحلیل محتوا به بررسی فرضیه می‌پردازد.

چکیده آنارشی نظام بین‌الملل، دولت‌ها را ملزم می‌کند که سیاست خارجی خود را با هدف کسب منافع و اهداف بنا به شرایط موجود تنظیم کنند. در این چارچوب، منافع بسیاری از دولت‌ها نیازمند توضیح است. در پاسخ به این سؤال که قدرت هوشمند روسیه در خاورمیانه با تأکید بر گروه‌های بنیادگرا و مناقشه اسرائیل و فلسطین (2024-2012) به چه نحوی قابل تبیین است، این ادعا مطرح شد که علی‌رغم ارزش منطقه خاورمیانه در چارچوب استراتژی قدرت سخت روسیه، استدلال می‌شود که منافع این کشور در این منطقه می‌تواند به‌عنوان بخشی از استراتژی قدرت هوشمند دیده شود. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و کاربرد قدرت هوشمند به دنبال بررسی سیاست قدرت هوشمند روسیه در خاورمیانه با تأکید بر گروه‌های بنیادگرا و مناقشه اسرائیل و فلسطین (2024-2012) است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که سیاست خاورمیانه‌ای روسیه با هدف پیشبرد منافع ملی و همچنین تقویت تصویر داخلی و خارجی به‌عنوان کشوری متعهد به حل‌وفصل مشکلات منطقه‌ای قابل تبیین است. درواقع، روسیه برای کاهش هزینه‌های خود در خاورمیانه، به استفاده از قدرت هوشمند به‌صورت کاربرد قدرت سخت در مقابل گروه‌های بنیادگرا و قدرت نرم در خصوص مسئله فلسطین و اسرائیل روی آورده است.

چکیده تشدید روندهای منطقه ‏ای و جهانی از جمله جنگ روسیه و اوکراین، رقابت فزاینده ایالات‌ متحده و چین، افزایش رقابت‎ های ژئوپلیتیکی فرضیه تغییر در نظم بین‏المللی و منطقه‎ای از جمله اوراسیا را تقویت کرده است. به ویژه اینکه، روسیه و چین نیز در سال‎های اخیر توجه ویژه‏ای به بازطراحی معماری امنیتی منطقه اوراسیا داشته‎اند. سوال اصلی پژوهش حاضر حاکی از آن است که روسیه و چین چه نوع نظم امنیتی منطقه‏ای برای اوراسیا متصور هستند و این نظم جدید واجد چه ویژگی‏هایی است؟ این پژوهش استدلال دارد«روسیه و چین به دنبال ایجاد نظم امنیتی منطقه‏ای ادغام محوردر منطقه اوراسیا می‏باشند. این نظم ماهیت ضدهژمون داشته و مبتنی بر اصولی چون توزیع قدرت و مسئولیت، برابری و احترام به حاکمیت و به‌ویژه تقسیم ناپذیری امنیت است. ماهیت پژوهش کیفی است و فرضیه پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است. داده‏ها به روش کتابخانه‎‎ای گرد‏آوری شده است.

چکیده از محوری ترین موضوعاتی که از منظر مطالعات استراتژیک، توجه قاطبه تحلیل گران سیستم بین الملل را معطوب به خود نموده ، ذکر این مسئله است که چین با استفاده از منابع و ملاحضاتی که در اختیار دارد،چگونه در مناطق استراتژیک سیستم بین الملل برای پیشبرد منافع بین المللی خود برنامه ریزی و نقش افرینی می نماید .سوال این است که ، استراتژی سیاست خارجی چین در قبال کشورهای حوزه اسیای مرکزی متاثر از چه پارامترهایی خواهد بود ؟ بنظر می رسد که چین با بهره گیری از فرصتهای پیش امده در منطقه ی اسیای مرکزی و با افزایش نفوذ و همکاری اقتصادی و امنیتی – سیاسی در راستای ساخت هژمونیک چند قطبی در سیستم بین الملل ، به سمت موازنه سازی ناحیه ای و منطقه ای حرکت (میل نموده) است . پژوهش فوق از نوع کاربردی و با روش کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و به شیوه ی کتابخانه ای تحلیل و تدوین شده است . هدف از این پژوهش شناخت ظرفیتها و قابلیت های چین در حوزه اسیای مرکزی است. یافته های پژوهش حاضر نشان می دهد که، چین در هزاره جدید با تاسی از موقعیت ویژه ی بین المللی خود( وضعیت و جایگاه)، و در راستای پیشبرد اهداف و منافع، با بهره گیری از فرصتهای شکل گرفته تلاش نموده در حوزه ی اسیای مرکزی با ایجاد موازنه سازی ناحیه ای و اتخاذ استراتژی منطقه گرایی نوین حرکت نماید.

چکیده نوروز یکی از آیینهایی است که هر ساله با اعتدال بهاری در ایران و کشورهای متاثر از حوزۀ تمدنی ایران و نیز ترکیه برگزار می‌شود. نوروز یک پدیدۀ فرهنگی است و می‌تواند به عنوان عنصری کلیدی برای پیوند کشورهای برگزار کنندۀ آن باشد. ایران و ترکیه به عنوان دو کشور همسایه، همیشه با یکدیگر در حال مراودات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بوده و هستند. یکی از مهم‌ترین عناصر فرهنگی مشترک بین ایران و ترکیه، نوروز باستانی است. پرسش مقالۀ حاضر این است که نوروز چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی در دو کشور ایران و ترکیه دارد و نقش نوروز در دیپلماسی فرهنگی دو کشور چگونه ارزیابی می‌شود و این که چه خطوط اشتراکی فرهنگی بین ایران و ترکیه وجود دارد. به نظر می‌رسد با توجه به اهمیت قدرت نرم و نمودهای فرهنگی، نوروز می‌تواند به تعمیق روابط فرهنگی ایران و ترکیه کمک شایانی کند. مراسم پیشواز رفتن نوروز، خانه تکانی، سفرۀ هفت سین، خرید لباس نو و دید و بازدید اقوام جزء اشتراکات نوروزی بین دو کشور است. از بعد تفاوت‌ها، نوروز در نقاط مختلف ایران و ترکیه دارای تفاو‌هایی در باب چگونگی برگزاری مراسم و تفاوت‌های مردم‌شناختی است که بدان اشاره شده است. در کنار نوروز، میراث زبان و ادب فارسی و نفوذ آن بر فرهنگ ترکی، مجموعه‌های خطی فارسی در مراکز فرهنگی ترکیه و آثار منظوم و منثور مولانا جزء خطوط اشتراک فرهنگی ایران و ترکیه به شمار می‌روند. روش پژوهش با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و گردآوری داده‌ها از مقالات، کتاب‌ها و بررسی آنها به روش توصیفی-تحلیلی است

چکیده قفقاز جنوبی منطقه بسیار مهمی است که در چشم‌انداز ژئوپلیتیک قرن بیست و یکم از جایگاه قابل توجهی برخوردار است. جنگ‌های اوکراین و قره‌باغ برای ترکیه فرصت منحصربه‌فردی را فراهم کرد تا چشم‌انداز جدید راهبردی خود را بازنگری کند. ترکیه به دنبال اجرای پروژه اعتمادسازی با آذربایجان، گرجستان و ارمنستان برای ایجاد ثبات و تعادل یک راهبرد چندوجهی در پیش گرفته است. پژوهش حاضر با کاربست نظریه سازه‌انگاری به دنبال پاسخ به این پرسش است که اهداف اقتصادی، سیاسی و نظامی ترکیه در کشورهای آذربایجان، ارمنستان و گرجستان چیست؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ترکیه یک راهبرد چندوجهی را برای دست‌یابی به اهداف اقتصادی (دسترسی به بازار مصرف، سرمایه‌گذاری و تسلط بر خطوط انرژی و تأمین امنیت انرژی)، سیاسی و استراتژیک (گسترش حوزه تأثیرگذاری استراتژیکی و ژئوپلیتیکی در منطقه و محیط بین-الملل) و نظامی و امنیتی (تغییر موازنه نظامی و امنیتی منطقه از طریق اعطای کمک به متحدین راهبردی) به کار بسته است. نتیجه اینکه به دنبال تغییر واقعیت‌های ژئوپلیتیک در قفقاز، ترکیه تلاش می‌کند با کاربست راهبرد چندوجهی ضمن کاهش نقش رقبا، روسیه و ایران در منطقه و با پیدا کردن راهی برای بهبود روابط با ارمنستان، وزن ژئوپلیتیکی خود را در جهان رو به تغییر و نظم چندقطبی بین‌الملل ارتقاء بخشد.

چکیده گذار از کشمکش‌ها با برابری جنسیتی در عرصه صلح‌سازی، رابطه‌ای مستقیم دارد.همان‌گونه که جنگ، زندگی همه ابنای بشررا تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ عدالت ایجاب می‌کند که در روند برقراری صلح نیز همه انسان‌ها مشارکت کنند.از سوی دیگر، استفاده روزافزون از زنان در سازمان‌های تروریستی ، نشان‌گر نیاز به توجه به این بخش مغفول روند صلح‌سازی است.محققان براین باورند که در بسیاری از موارد ناکامی در روند صلح‌سازی به دلیل عدم حضور زنان در این روند است.این در حالی است که به باور بسیاری بار عمده کشمکش‌ها بر دوش زنان است و استفاده از نقش آنان به روند صلح‌سازی کمک می‌کند.از این رو امروزه گذار از کشمکش‌ها با برابری جنسیتی گره خورده است.بنابراین سوأل پژوهش حاضر این است که میزان تأثیر عامل جنسیت و زنان در گذار از کشمکش‌ها در منطقه قفقاز جنوبی در سال‌های پس از استقلال چگونه بوده است؟شواهد نشان می‌دهد که زنان قفقاز جنوبی هم‌زمان با تغییر در دیدگاه‌های نهادهای سیاسی پسااستقلال نسبت به توان آنان، با تقویت ادراک از نقش برجسته خویش در این مسیر توانسته‌اند در روندهای صلح‌سازی و صلح‌بانی مشارکت کنند.با این حال، به رغم وجود ابزارهای قانونی و مشارکت زنان،آمیزه‌ای از تسلط پررنگ هنجارهای مردسالارانه بر جامعه، فقدان خودباوری در زنان و تأثیر اندک سازمان‌های غیررسمی، باعث شده تا زنان هم‌چنان به جایگاه واقعی خود در روند ایجاد جامعه پساکشمکش دست نیابند.بررسی نقش زنان در گذار از کشمکش‌های پسااستقلال در قفقاز جنوبی در بستر ادبیات نظری جنسیت، جنگ و صلح با روش تحلیلی- توصیفی و به شیوه تاریخی، این فرضیه را تأیید می‌کند.

چکیده فرهنگ استراتژیک جوهره نگرش نخبگان و جامعه نسبت به مفهوم قدرت و استفاده از آن در جهان و محیط پیرامون است. شاخص های فرهنگ استراتژیک تحت تأثیر چهار منبع اصلی مذهب و ایدئولوژی، ساختار نظام بین الملل، جغرافیا و ژئوپلیتیک و تجربیات تاریخی است. سوال مقاله از این قرار است که تاثیرپذیری از مذهب و ایدئولوژی در فرهنگ استراتژیک جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه چگونه بوده و در این زمینه‌ چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی میان این دو وجود دارد؟ فرضیه مقاله عبرات است از اینکه گفتمان ارتدوکس روسی و گفتمان اسلام شیعی، با ایجاد ذهنیت و ادراک استراتژیک، مرزبندی-های تفکر و رفتار روسیه و ایران را به گونه‌ای تعریف نموده است که از یک جایگاه شبه الهی برخودار گشته است. مهمترین وجه اشتراک نقش مذهب در فرهنگ استراتژیک این دو کشور «تعیین هویت جمعی و مرزبندی هویتی» و «تقویت حس استثناگرایی » و همچنین مهمترین تفاوت‌ها مبتنی بر «توسعه‌طلبی ژئوپلیتیکی در برابر عدالت‌طلبی»، «الهام‌بخشی و معناگرایی در برابر عملگرایی منفعت‌محور و غایت مادی‌گرایانه»و «ناسیونالیسم قومی در برابر انترناسیونالیسم اسلامی (امت‌گرایی)» است. در این مقاله روش تحقیق به صورت تبیینی – تحلیلی است.

چکیده دیپلماسی یکی از مفاهیم اساسی در علم سیاست و دارای شاخه ­های متعددی از جمله دیپلماسی آب است که با توجه به بحران کمبود آب نقش مهمی در جهت دادن روابط بین کشورها به‌ویژه در حوزه منابع آبی مشترک و رودخانه ­های سرحدی دارد. رودخانه ارس بزرگ­ترین رودخانه مرزی کشور به طول 475 کیلومتر دارای مزایای اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و امنیتی است.  پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که دیپلماسی آب جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اعمال حاکمیت مشترک در مورد رود ارس چگونه ارزیابی می­گردد. یافته‌های پژوهش نشان می­دهد که استفاده حداکثری از دیپلماسی آب کارآمد با تأکید بر نگاه یک­دست به منافع مشترک و با تأکید بر مدیریت یکپارچه حوزه آبی بسیار مهم بوده و  فعال­تر کردن آن با کشور ترکیه و جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان در حوزه­های متعدد مربوط به رود ارس می­تواند در گسترش روابط فی‌مابین مؤثر باشد.

چکیده روسیه با ظرفیت ­های بسیار زیاد، همواره در صف مدعیان پویایی اقتصادی بوده و طبق داده‌های شاخص جهانی­ شدن[1] تلاش­ های مستمری برای رشد اقتصادی و حرکت در مسیر جهانی‌شدن نموده است. این کشور از قرن 18 تا کنون با بهره ­گیری از ظرفیت­ «سرمایه­ گذاری مستقیم خارجی» علی­رغم وجود موانع داخلی، منطقه­ ای و بین­المللی، اقدامات موثری در راستای پویایی اقتصادی خود داشته و در این راستا با فراز و فرودهایی در میزان سرمایه­ گذاری مستقیم خارجی مواجه بوده است. یکی از پارادایم­ های بین ­المللی که در راستای جهانی شدن گام برمی‌دارد، «توسعه پایدار» بوده که یکی از نقاط چالش‌برانگیز آن، تقابل با سرمایه ­گذاری مستقیم خارجی کنترل­ نشده است. این پژوهش بر اساس فرضیه ­های «پناهگاه آلودگی» و «اثر هاله ­آلودگی» و بررسی بهره وری انرژی در روسیه، بخشی از محل طلاقی دو موضوع سرمایه­ گذاری مستقیم خارجی  و توسعه پایدار را بررسی کرده و با روش سیستماتیک مروری، به این نتیجه می­ رسد که سرمایه ­گذاری مستقیم خارجی در روسیه از نوع غیر سبز بوده و افزایش آن، رشد آلاینده ­های کربن دی اکسید، متان و دیگر گازهای گلخانه­ ای را باعث می­شود که نهایتاً اثبات فرضیه پناهگاه آلودگی و کاهش تحقق شاخص‌های توسعه پایدار را برای این کشور به دنبال دارد.
 
[1] .KOF

چکیده   نقش و جایگاه چین در نظام بین‌الملل و الزامات اقتصاد سیاسی این کشور در سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و جهانی باعث تأثیرگذاری تروریسم بر منافع و امنیت ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی چین شده است. بر این اساس نحوۀ مدیریت تهدیدهای تروریستی از سوی چین و واکاوی جایگاه تروریسم در سیاست خارجی و امنیتی چین و سیاست مواجهه این کشور با پدیده یاد شده دارای اهمیت است. پرسش این است که چین در مواجهه با پدید تروریسم چه سیاستی را  دنبال می­کند؟ فرضیه ما این است که سیاست چین در قبال تروریسم در قالب رهیافت چندجانبه‌گرایی و نهادسازی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی قابل فهم است. بر این اساس، چین با نگاهی فراگیر و چند وجهی ضمن توجه به الزامات تداوم رشد اقتصادی و نیز اهمیت بازنمایی خود به‌مثابه یک بازیگر مسئولیت‌پذیر و تأثیرگذار بر حل‌وفصل چالش‌های منطقه‌ای و جهانی، کوشش نموده در مواجهه با مقوله تروریسم رویکردی چندجانبه‌گرا و نهادی داشته باشد. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی و  تکنیک جمع‌آوری داده‌ها از لابه‌لای متون اسنادی و منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی صورت گرفته است.

چکیده      امروزه، صادرات در کشور‌های درحال توسعه زمینه افزایش ارزش افزوده محصولات، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و ایجاد فرصت­های شغلی را به همراه خواهد داشت. این پژوهش با هدف ارائه مدل عوامل مؤثر بر صادرات سیمان ایران به کشورهای همسود با رویکرد قابلیت­های بازاریابی فراگیر انجام گردید. این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد نظریه داده‌بنیاد بود که با نرم‌افزار MAXQDA  و با استفاده از روش کدگذاری تدوین شد. یافته‌ها از جامعه آماری نشان داد که ویژگی‌های علّی درونی،  علّی بیرونی، شرایط زمینه ­ای، شرایط مداخله ­گر و راهبردها از عوامل مؤثر بر صادرات سیمان به این حوزه هستند. پیامدهای حاصله از مدل ارائه شده نیز برند شدن، بهسازی و نوسازی خطوط تولید و عزت ملی و ارتباطات بین‌المللی است.

چکیده اهمیت قطب شمال از زمانی نمایان شد که روسیه یک فروند زیر دریایی خود را در دوم اوت سال 2007 به ژرفای 4261 متری اقیانوس منجمد شمالی فرستاد و پرچم این کشور را در بستر این اقیانوس نصب کرد. روسیه، علاوه بر برخورداری از بیشترین مرز بـا قطب و بیشترین حجم منابع تخمین زده­شده در این منطقه و بزرگ­ترین ناوگان یخ­شکن جهان، بـه دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربه فرد قطب شمال نسبت بـه آن از لحاظ اشراف بـر مناطق مختلف این کشور برای هرگونه حمله نظامی احتمالی، جایگاه راهبردی و اسـتراتژیک نیز دارد.  هدف اصلی پژوهش ردیابی ماهیت و نقش قطب شمال در سیاست­های راهبردی روسیه و سؤال اصلی پژوهش پیرامون اصول و ماهیت راهبردی سیاست­های روسیه در منطقه قطب شمال است؟ در پاسخ به این سؤال با توجه به اصل تبیین راهبردها بر اساس منافع در چارچوب قدرت این فرضیه مطرح است که راهبردهای روسیه در این منطقه، مبتنی بر شرایط و منشأ و منبع تهدید است و شامل مجموعه­ای از راهبردهای برگرفته از سیاست داخلی در قبال بهره­گیری از منافع اقتصادی و محیط‌زیستی، سیاست خارجی شامل راهبرد تنش و واکنش شدید در مواجه با تهدیدات ناشی از هژمون (گسترش ناتو) و متحدان آن و راهبرد ائتلافی با بازیگران فرامنطقه­ای (چین) است.. روش بر توصیف و تحلیل داده‌های کتابخانه­ای و اینترنتی است.

چکیده هدف از نوشتار حاضر، بررسی چالش‌های بین‌المللی ایجاد دولت ملی در افغانستان است که در دو دهه گذشته (۲۰۲۱-۲۰۰۱)، تحت تأثیر رقابت کشورهای منطقه (نظیر پاکستان و هند، ایران، عربستان، قطر، امارات، ترکیه، کشورهای آسیای میانه) و قدرت‌های فرامنطقه‌ای (مثل آمریکا، روسیه، چین و اتحادیه اروپا) شکل گرفته و انسجام یافته است. در پاسخ به پرسش بنیادین این نوشتار که چالش‌های بین‌المللی ایجاد دولت ملی در افغانستان چیست؟ این فرضیه مطرح می‌شود که رقابت‌‌های ژئوپولیتیکی، مناقشه دیورند و گروه داعش در افغانستان از مُهم‌ترین چالش‌های بین‌المللی ایجاد دولت ملی در افغانستان بوده و از عوامل منطقه‌ای (نظیر پاکستان و هند، ایران، عربستان، قطر، امارات، ترکیه، کشورهای آسیای میانه) و فرامنطقه‌ای(مثل آمریکا، روسیه، چین و اتحادیه اروپا) تأثیر پذیرفته است. رقابت‌ها، دشمنی‌ها، تفوق طلبی‌ها و پویایی‌های امنیتی کشورهای منطقه و قدرت‌های بزرگ در جغرافیای افغانستان، سبب شده است که این کشور در ایجاد دولت ملی و فراگیر با چالش‌های بین‌المللی مواجه شده و نتواند پایه‌گذار دولت ملی در افغانستان باشد. از‌این‌رو، مسئله یاد شده با استفاده از چارچوب نظری «نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای» و روش توصیفی تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به دست آمده حکایت از آن دارد که رقابت‌های ژئوپولیتیکی، مناقشه دیورند و فعالیت گروه داعش در افغانستان، چالش‌های هستند که با تأثیر پذیری از متغیرهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای این کشور را در بازه زمانی بیست ساله (۲۰۲۱-۲۰۰۱) به چالش کشیده است.

چکیده ایران در دریای خزر با چهار کشور ساحلی دیگر همسایه است که از بین آن‌ها دو کشور روسیه و قزاقستان جزو بزرگ‌ترین صادرکنندگان غلات و گندم در جهان هستند. ایران نیز فناوری پیشرفته و توانمندی ویژه‌ای در حوزه فرآوری غلات و تولید غذا دارد که همواره بیشتر ظرفیت آن نیمه‌فعال است. پرسش اصلی این است که کریدور غلات در دریای خزر چه فایده‌ای برای ایران دارد و تهران چگونه می‌تواند زمینه ایجاد و توسعه آن را فراهم کند؟ در این پژوهش از دو نظریه «مزیت نسبی» و «مزیت نسبی محلی» استفاده شده که بر مبنای آن‌ها ایران از فرصت‌هایی مانند فناوری پیشرفته برای فرآوری غلات، چارچوب‌های قانونی نظیر موافقت‌نامه اتحادیه اقتصادی اوراسیا و مسیر جغرافیایی سریع و کوتاه‌تر مانند کریدور شمال - جنوب برخوردار است. به دلیل برخی اشتباهات موجب شده که ایران نتواند به صادرکننده غلات فرآوری‌شده در جهان تبدیل شود. با بهره­گیری از الگوی ترکیه، ایران می‌تواند با تولید غلات موردنیاز خود در داخل، مازاد بر آن را به‌منظور فرآوری از روسیه و قزاقستان وارد کرده و سپس با ایجاد ارزش افزوده آن را به سایر کشورها صادر کند. درنتیجه باتوجه به این عوامل و قابلیت ایران برای انتقال این کالاها، دریای خزر می‌تواند به یک کریدور بین‌المللی در زمینه غلات تبدیل شود که طی آن یک نوع زنجیره ارزش بین سه کشور ساحلی به‌وجود می‌آید.
 

چکیده منازعة سیاسی بلندمدت در افغانستان بر سر کسب قدرت در سال 2022 و با سقوط جمهوری اسلامی افغانستان و قدرت گرفتن مجدد طالبان، به اوج خود رسید. با این حال، برای ریشه‏ یابی علل متعدد این واقعه، باید سیمای جغرافیایی و قومی ـ نژادی افغانستان را در کنار تلاش دولت ‏های مدرن این کشور در راستای دولت ـ ملت ‏سازی در بستر تاریخ سیاسی و نیز نقش همسایگان و قدرت‏های منطقه‏ ای و فرامنطقه ‏ای مورد بررسی قرار داد. علاوه بر این، باید الگوهای حکمرانی متمرکز/غیرمتمرکز و فدرالی/غیر فدرالی نیز هم در نظریه و هم در عمل، به بحث گذاشته شوند. در مقاله‏ حاضر، تلاش می‏ شود تا با تأکید بر عملکرد جمهوری اسلامی افغانستان (2021ـ2004)، به این سؤال جواب داده شود: چرا الگوی حکمرانی مبتنی بر فدرالیسم متمرکز می‌تواند راه‌حل سیاسی مطلوبی برای پایان منازعه ‏ی درازمدت قدرت در افغانستان باشد؟ بر طبق فرضیه‏ تحقیق، به دلیل بافت موزاییکی جامعه در افغانستان و ارجحیت گرایش‌های قومی نسبت به گرایش‌ها و علقه‌های ملی، الگوی فدرالیسم و در عین حال وجود یک حکومت مرکزی قدرتمند فدرال می‌تواند به عنوان یک راه‌حل سیاسی مطلوب، ارائه شود. روش تحقیق در مقاله‏ حاضر، روش توصیفی- تحلیلی بوده و داده‏ ها بر اساس روش کتابخانه ‏ای گردآوری شده ‏اند.

چکیده این پژوهش سعی دارد که با بررسی دیپلماسی دیجیتال چین در کشورهای عربستان سعودی  و امارات متحده عربی، با روشی که در زمره تحقیقات کتابخانه‌ای قرار دارد، به این سؤال پاسخ دهد که دیپلماسی دیجیتال چین در قبال کشورهای عربستان سعودی و امارات متحده عربی، چه تأثیری بر روند گسترش روابط این کشور با عربستان و امارات داشته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که با شروع تمرکز چین بر روی روابطی گسترده­تر با دولت­های خاورمیانه به­منظور بهره‌برداری از فرصت‌های سرمایه‌گذاری و منابع عظیم منطقه و درک این مطلب از سوی چین برای ارائه تصویری مثبت و صلح‌طلب از خود با استفاده از دیپلماسی دیجیتال جهت گسترش نفوذ خود در این منطقه، روابط چین با کشورهای مذکور گسترش چشم­گیری داشته و این روابط علی‌رغم سنگ‌اندازی‌های غرب و ایالات متحده رو به پیشرفت بوده است. روش تحقیق کتابخانه­ای و چارچوب نظری آن استفاده از نظریه قدرت نرم جوزف نای است.

چکیده این پژوهش با تأکید بر نقش عوامل خارجی به دنبال بررسی صلحی است که منجر به فروپاشی حکومت افغانستان شد. بعد از حضور بیست ساله آمریکا در افغانستان، بیشترین اولویت‌های سیاسی از قبیل جنگ و صلح و بحث تروریسم در افغانستان توسط ایالات متحده آمریکا تعیین تکلیف می­شد. سرانجام، سرنوشت این کشور در پیمان دوحه در سال ۲۰۲۰، توسط طرف­های مختلف تعیین شد. این پیمان و خروج نیروهای نظامی آمریکایی از پایگاه نظامی بگرام زمینه سقوط حکومت افغانستان را در ۱۵ آگوست ۲۰۲۱ قطعی کرد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چه عوامل خارجی مهمی در سقوط حکومت افغانستان دخیل بوده ­اند؟ فرضیه این پژوهش آن است که  علاوه بر مسائل مختلف داخلی، عامل اصلی فروپاشی دولت افغانستان، عوامل خارجی بوده است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که توافقنامة صلح دوحه به‌عنوان عامل مشروعیت‌دهی به طالبان؛ خروج نیروهای نظامی خارجی به‌عنوان ایجادکننده خلاء قدرت و؛ حمایت پاکستان از طالبان، سه عامل مهم کلیدی  برای فروپاشی دولت در افغانستان بوده­اند.

چکیده   هدف اصلی در این مقاله بررسی نقش ترکیه در روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان بوده و سؤال پژوهش را هم می­توان به این صورت بیان کرد که ترکیه چه نقشی در روابط ایران و جمهوری آذربایجان داشته است؟ در پاسخ به سؤال پژوهش با استفاده از چارچوب نظری مکتب کپنهاگ فرضیه‌ای به این صورت طرح می­گردد ترکیه با به‌کارگیری سیاست­های پان‌ترکیستی،  همکاری‌های نظامی و حمایت‌های تسلیحاتی و پشتیبانی اطلاعاتی از جمهوری آذربایجان، تسهیل حضور نیروهای تکفیری در منطقه و حمایت از ایجاد کریدور زنگه­زور در امنیتی شدن روابط ایران و جمهوری آذربایجان نقش داشته است. یافته­­های پژوهش نشان می­دهد مهم‌ترین هدف ترکیه در قفقاز حضور و نفوذ سیاسی، اقتصادی و امنیتی درازمدت است که این اهداف را با همکاری آذربایجان دنبال می­نماید. علاوه بر پیوندهای زبانی، قومی و فرهنگی بین جمهوری آذربایجان و ترکیه، ترکیبی از عوامل مختلف سیاسی، دفاعی و اقتصادی نیز در نزدیکی روابط دو کشور به یکدیگر تأثیر داشته که نقش مهمی در امنیتی‌شدن روابط ایران و جمهوری آذربایجان داشته است. این پژوهش از نوع تبیینی– تحلیلی بوده و از منابع کتابخانه‌ای و پویش اینترنتی برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شده است.

چکیده با تسلط دوباره طالبان بر افغانستان روابط چین با این گروه وارد مرحله جدیدی شد و افغانستان مجدداً در کانون توجه سیاست خارجی چین قرار گرفت. هدف این پژوهش، بررسی روندهای حاکم بر اقتصاد سیاسی کشور چین و تأثیر آن بر سیاست خارجی این کشور در قبال امارت اسلامی افغانستان است و سعی دارد با استفاده از روش کیفی و شیوه نمونه ­پژوهی و همچنین روندپژوهی به این سؤال اساسی بپردازد که اقتصاد سیاسی چین، چگونه سیاست خارجی این کشور را در قبال امارت اسلامی افغانستان جهت داده است؟ در پاسخ به این سؤال، این فرضیه مطرح می­شود که اقتصاد سیاسی چین با رویکرد نئومرکانتیلیستی و سرمایه ­داری متمرکز، سیاست خارجی این کشور را در خدمت منافع اقتصادی - تجاری و دسترسی بر منابع طبیعی افغانستان در تعامل با امارت اسلامی در افغانستان جهت داده است. یافته ­های پژوهش نشان می­دهد که سیر صعودی رشد صنعتی چین و همچنین حفظ آن نیازمند به منابع طبیعی برای مصرف صنایع داخلی است. علاوه بر این، مسیر­های امن ترانزیت انرژی و ذخایر طبیعی برای تداوم رشد اقتصادی و صنعتی چین، اساسی دانسته می­شود. به این جهت، ضرورت کنترل و به دست آوردن منابع طبیعی خارجی و موقعیت ­های ارتباطی و ترانزیتی برای توسعه صنعتی و رشد اقتصادی چین اجتناب‌ناپذیر بوده است.

چکیده  انقلاب­های بزرگ، با توجه به رسالت انقلابی خود تلاش می‌کنند با توجه با امکان‎های موجود جامعه، آینده وعده داده شده را تحقق بخشد و حتی آن را برای دیگر جوامع به‌عنوان الگو و مسیری مطلوب پیشنهاد و یا عرضه دارند. از سویی دیگر ضرورت‎ها و محدودیت‎هایی چون جغرافیا و محدودیت‌های ژئوپلیتیکی، فشارهای بین‎المللی و مصلحت‎های عمومی و اقتصادی و ضرورت‌های ساختاری و مسائل قومی و ملی و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری در برساختن هویتی جدید انقلابی نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کنند. این مقاله تلاش دارد تا با استفاده از نظریه سازه‌انگاری به مهم‌ترین مؤلفه‌های تأثیرگذار در انقلاب  اکتبر روسیه با محوریت صدور انقلاب پرداخته و چگونگی تأثیر و نقش‌آفرینی مؤلفه‌های هویتی در راهبرد صدور انقلاب اکتبر روسیه با کاربست نظریه سازه‌انگاری تبیین نماید. به نظر می‌رسد راهبرد صدور انقلاب که در بستری از آرمان‌های جهان‌شمول شکل‌گرفته بود در تحولات بعد از انقلاب با  چرخش به سمت واقع‌گرایی با مؤلفه‌های ملی و قومی  صورت‌بندی مجدد گردید.

چکیده در دوره‌های مختلف تاریخی یکی از مناطق مهم ژئوپلیتیکی برای امنیت ایران، منطقه قفقاز جنوبی بوده است. چین درصدد احیای جاده ابریشم تاریخی با طرح نوین یک کمربند - یک‌راه است که در قدیم از چین شروع و از طریق ایران و قفقاز به دیگر نقاط ادامه می­یافت. در طرح این کریدور ایران از جایگاهی اساسی برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که از چابهار و از طریق کریدور شمال - جنوب و گذر از ارمنستان، گرجستان و روسیه به دریای سیاه می‌رسد. پس از برقراری آتش‌بس در جنگ دوم قره‌باغ بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان توافقی صورت گرفت که یکی از ماده‌های آن طرح بازگشایی راه‌های قدیمی می‌باشد؛ جمهوری آذربایجان برداشتی فراتر از یک‌راه قدیمی زیر نظر ارمنستان دارد و خواهان ایجاد یک کریدور غربی - شرقی در منطقه زنگه‌زور است که مستقیماً زیر نظر باکو باشد. این اقدام از یک‌سو ناقض تمامیت ارضی ارمنستان است و از سوی دیگر موجب از بین رفتن مرز ایران با ارمنستان می‌شود. برنامه‌های جمهوری آذربایجان  و هم پیمانان آن برای ایجاد دالان جدید چه تأثیری بر امنیت ایران دارد؟ داده ‎های پژوهش نشان می‌دهند درواقع این کشورها به دنبال اهدافی نظیر ایجاد دالان تورانی ناتو، منبع انرژی دائمی هستند و درنهایت این زیاده‌خواهی به محاصره ایران در شمال غرب و از دست دادن یکی از گذرگاه‌ها و شاه‌راه‌های قدیمی منتهی می‌شود.