ناشر: وزارت امور خارجه فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز 2322-3766 31 131 2025 09 23 Macroeconomic determinants of educational inequality in Afghanistan عوامل کلان تعیین‌کننده نابرابری آموزشی در افغانستان 253 278 731858 10.22034/ca.2025.731858 FA حمید مسعودی استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. 0000-0003-0497-434X محمدنصیر صابری گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند Journal Article 2025 02 17 Education, as a fundamental human right and an essential tool for social and economic advancement, plays a vital role in the development of societies. However, educational inequalities, particularly in developing countries like Afghanistan, pose serious challenges to achieving development and social justice. In Afghanistan, economic, social, cultural, and geographical factors play a major role in creating educational inequalities. Poverty, lack of financial resources, and inadequate educational infrastructure in rural areas, along with negative cultural attitudes towards girls' education, and political instability, are among the main obstacles facing the country's educational system. Statistics show that more than 3.7 million Afghan children are deprived of education, 60% of whom are girls. Additionally, many schools in remote areas lack qualified teachers and adequate educational facilities. This research examines and analyzes the factors affecting educational inequality in Afghanistan, using documentary and secondary analysis methods for data collection. Data were gathered from various sources, including the Afghanistan Statistical Center, Ministry of Education, and Ministry of Higher Education. The findings indicate that economic poverty, lack of access to proper educational infrastructure, and cultural barriers such as conservative attitudes towards girls' education are key factors contributing to educational inequality in the country. Additionally, geographical disparities negatively impact access to and the quality of education, particularly in rural areas where educational facilities are limited. This study emphasizes the need for careful planning and the implementation of comprehensive and cohesive educational policies in Afghanistan. آموزش به عنوان یک حق اساسی بشری و ابزاری مهم در پیشرفت‌های اجتماعی و اقتصادی، نقشی حیاتی در توسعه جوامع ایفا می‌کند. با این حال، نابرابری‌های آموزشی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه مانند افغانستان، چالش‌های جدی در مسیر تحقق توسعه و عدالت اجتماعی به وجود آورده است. در افغانستان، عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و جغرافیایی در ایجاد نابرابری‌های آموزشی نقش عمده دارند. فقر، کمبود منابع مالی و زیرساخت‌های آموزشی در مناطق روستایی، نگرش‌های فرهنگی منفی نسبت به تحصیل دختران، و ناآرامی‌های سیاسی از جمله موانع اصلی پیش‌روی نظام آموزشی کشور هستند. آمارها نشان می‌دهند که بیش از ۳.۷ میلیون کودک افغان از تحصیل محرومند که ۶۰ درصد از آنان دختران هستند. علاوه بر این، بسیاری از مدارس در مناطق دورافتاده فاقد معلمان متخصص و امکانات مناسب آموزشی‌اند. این تحقیق به بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر نابرابری آموزشی در افغانستان پرداخته است و از روش اسنادی و تحلیل ثانویه برای گردآوری داده‌ها استفاده شده است. داده‌ها از منابع مختلف شامل مرکز آمار افغانستان، وزارت معارف و وزارت تحصیلات عالی استخراج شده است. نتایج نشان می‌دهند که فقر اقتصادی، عدم دسترسی به زیرساخت‌های مناسب آموزشی و موانع فرهنگی مانند نگرش‌های محافظه‌کارانه نسبت به آموزش دختران، عوامل کلیدی در ایجاد نابرابری آموزشی در این کشور هستند. از سوی دیگر، تفاوت‌های جغرافیایی نیز بر دسترسی و کیفیت آموزش تأثیر منفی دارند، به‌ویژه در مناطق روستایی که امکانات آموزشی کمتری وجود دارد. https://ca.ipisjournals.ir/article_731858_aab286078f597a74228b79abab2f4c4e.pdf