ناشر: وزارت امور خارجه فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز 2322-3766 32 134 2026 06 22 Environmental Crises in Central Asia and Sustainable Development بحران‌های زیست‌محیطی آسیای مرکزی و توسعه پایدار 127 154 737921 10.22034/ca.2026.2079214.1954 FA فاطمه ستار دانشجوی روابط بین الملل، دانشگاه آزادی اسلامی واحد اصفهان، خوراسگان، اصفهان، ایران. 0000-0003-4527-6425 Journal Article 2025 11 27 A healthy environment is one of the fundamental pillars of sustainable development, but rapid population growth, industrialization, and excessive exploitation of natural resources, especially water resources, have jeopardized the fragile ecological balance in many regions of the world. As an arid and semi-arid region, Central Asia faced serious environmental problems during its economic reconstruction after the collapse of the Soviet Union, including the drying up of the Aral Sea, increasing industrial pollution, and political tensions resulting from the uncoordinated management of shared water resources. This research aims to examine the environmental situation and sustainable development challenges in Central Asian countries since independence. It attempts to analyze the trend of environmental crises and reveal the necessity of regional cooperation and joint resource management. The central question of the research is how the environmental situation of Central Asia can be explained, given the scarcity of water and the shared exploitation of water resources. The research hypothesis is that the uncoordinated use of natural resources, especially the water resources of the Amu Darya and Syr Darya basins, has been one of the main factors in the emergence of environmental crises and a fundamental obstacle to achieving sustainable development. The research method is descriptive-analytical and is structured within the framework of Thomas Springs' four-stage methodology. The findings show that water resource scarcity, industrial pollution, soil erosion, and climate change threaten the environmental sustainability of region, and only through international cooperation and joint institution-building can the path to sustainable development in Central Asia be strengthened. محیط زیست سالم یکی از ارکان بنیادین توسعه پایدار است، اما رشد سریع جمعیت، صنعتی‌شدن و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع طبیعی، به‌ویژه منابع آبی، تعادل شکننده زیست‌محیطی را در بسیاری از مناطق جهان به مخاطره انداخته است. آسیای مرکزی به‌عنوان منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک، پس از فروپاشی اتحاد شوروی، در مسیر بازسازی اقتصادی خود با مشکلات جدی زیست‌محیطی مواجه شد؛ از جمله خشک‌شدن دریاچه آرال، افزایش آلودگی‌های صنعتی و تنش‌های سیاسی ناشی از مدیریت ناهماهنگ منابع آب مشترک. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت محیط زیست و چالش‌های توسعه پایدار در کشورهای آسیای مرکزی از زمان استقلال تاکنون انجام شده و تلاش می‌کند ضمن تحلیل روند بحران‌های زیست‌محیطی، ضرورت همکاری منطقه‌ای و مدیریت مشترک منابع را آشکار سازد. سؤال محوری پژوهش آن است که با توجه به کمبود آب و بهره‌برداری مشترک از منابع آبی، وضعیت زیست‌محیطی آسیای مرکزی چگونه قابل تبیین است. فرضیه پژوهش بر آن است که استفاده غیرهماهنگ از منابع طبیعی، به‌ویژه منابع آبی حوزه آمودریا و سیردریا، از عوامل اصلی بروز بحران‌های زیست‌محیطی و مانعی اساسی بر سر راه تحقق توسعه پایدار بوده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و در چارچوب روش‌شناسی چهارمرحله‌ای توماس اسپرینگز ساختاربندی شده است؛ به‌گونه‌ای که از مرحله توصیف واقعیت‌های زیست‌محیطی تا بازسازی نظری در قالب تحلیل هیدروسیاسی و امنیت زیست‌محیطی دنبال می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که کمبود منابع آب، آلودگی صنعتی، فرسایش خاک و تغییرات اقلیمی، پایداری زیست‌محیطی منطقه را تهدید می‌کنند و تنها از طریق همکاری بین‌المللی و نهادسازی مشترک می‌توان مسیر توسعه پایدار در آسیای مرکزی را تقویت کرد. https://ca.ipisjournals.ir/article_737921_aa2ac8bf6d5e3a4ae07fe0b6d0bd50c4.pdf