2
مربی گروه علوم سیاسی دانشگاه پیام نور، ایلام، ایران.
چکیده
مقاله حاضر به بررسی تأثیر ابتکار 5+1 بر ساختار امنیتی آسیای مرکزی از زمان تأسیس در سال 2015 تا 2024 میپردازد. هدف اصلی، تحلیل چگونگی تأثیرگذاری این ابتکار بر الگوهای همکاری و رقابت امنیتی در منطقه است. چارچوب نظری پژوهش، ترکیبی از نظریه مجموعه امنیتی منطقهای، مفهوم امنیتیسازی، و نظریه گروه مرجع است که امکان بررسی جامع پویاییهای امنیتی منطقه را فراهم میآورد. روششناسی تحقیق بر تحلیل محتوای کیفی اسناد و گزارشهای رسمی و بررسی منابع ثانویه شامل مقالات علمی و گزارشهای تحلیلی استوار است. یافتهها نشان میدهد که ابتکار 5+1، ضمن ایجاد تحولاتی در ساختار امنیتی منطقه و افزایش گزینههای استراتژیک کشورهای آسیای مرکزی، چالشهایی نیز در زمینه حفظ استقلال عمل این کشورها ایجاد کرده است. این ابتکار، اگرچه مؤثر بوده، اما نقشی تعیینکننده در شکلدهی به آینده امنیتی منطقه نداشته است. رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ در منطقه، پویاییهای امنیتی پیچیدهای را شکل داده که مستلزم مدیریت هوشمندانه از سوی کشورهای منطقه است. نتایج حاکی از آن است که آینده ساختار امنیتی آسیای مرکزی بر اساس تعاملی پیچیده بین همکاری و رقابت شکل خواهد گرفت، و نقش ابتکار 5+1 را میتوان به عنوان کاتالیزوری برای این تعامل در نظر گرفت. موفقیت بلندمدت ابتکارهای سیاسی و امنیتی در آسیای مرکزی، مستلزم توجه به نیازهای واقعی منطقه، ایجاد توازن بین منافع قدرتهای بزرگ و استقلال کشورهای منطقه، تقویت همکاریهای درون منطقهای، و توسعه ظرفیتهای داخلی است.
