فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

رودخانه های مرزی و مناسبات قزاقستان و چین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

جواد خادم زاده

دکترای سیاستگذاری عمومی -پژوهشگر

10.22034/ca.2026.2084468.1979
چکیده
رودخانه‌های فرامرزی ایرتیش و ایلی منابع حیاتی تأمین آب شرب، کشاورزی و تولید انرژی قزاقستان به شمار می‌روند و جریان آن‌ها از خاک چین اهمیت هیدروپولیتیکی و ژئوپلیتیکی ویژه‌ای ایجاد می‌کند. این پژوهش به بررسی چالش‌های هیدروپولیتیکی و امنیت آبی قزاقستان در تعامل با چین می‌پردازد و عوامل تهدیدکننده مدیریت پایدار منابع آب را تحلیل می‌کند. سؤال پژوهش این است که: «چگونه وابستگی قزاقستان به جریان‌های آب بالادست چین و فقدان چارچوب نهادی الزام‌آور، امنیت آبی، اقتصادی و محیط‌زیستی این کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟» فرضیه پژوهش این است که: «نبود سازوکار نهادی الزام‌آور و کنترل منابع آب توسط چین موجب افزایش تنش‌های هیدروپولیتیکی و تهدید امنیت آبی، اقتصادی و محیط‌زیستی قزاقستان می‌شود.» یافته‌ها نشان می‌دهد که چین با بهره‌گیری از قدرت جغرافیایی، قدرت مادی، چانه‌زنی اقتصادی ، جریان آب به قزاقستان را کاهش داده و هژمونی هیدروپولیتیکی خود را تثبیت می‌کند؛ این وضعیت باعث آسیب‌پذیری قزاقستان در مدیریت منابع آب، کاهش امنیت آبی و تهدید توسعه پایدار محیط‌زیستی و اقتصادی شده و از طرح موضوعات حساس مانند محدودیت برداشت آب جلوگیری می‌کند تا سرمایه‌گذاری‌های چین در منطقه به خطر نیفتد. نتایج همچنین تأکید می‌کند که ایجاد سازوکارهای نهادی، توسعه دیپلماسی آب فرامرزی و مدیریت چندبعدی منابع آب می‌تواند تهدیدهای ناشی از هژمونی بالادست را کاهش داده و امنیت و توسعه پایدار قزاقستان را تقویت کند.

کلیدواژه‌ها

رودخانه ایرتیش ,و ایلی
امنیت آبی
قزاقستان
چین
هیدروپولیتیک
منابع آب فرامرزی
فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز
دوره 32، شماره 133
بهار 1405
صفحه 149-170

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما : 75-22802671-021