مواد معدنی حیاتی به یکی از مسائل اصلی امنیت تأمین تبدیل شده‌اند، ولی در آسیای مرکزیِ محصور در خشکی، ارزش ژئواکونومیک منابع معدنی فقط به استخراج و فرآوری وابسته نیست و توان انتقال محصول از مسیرهای قابل اتکا، جایگزین‌پذیر و تأمین‌پذیر از نظر مالی نیز در آن نقش دارد. این مقاله تبیین می‌کند که رقابت بر سر مواد معدنی حیاتی چگونه به رقابت کریدوری امتداد می‌یابد و ایران تحت چه شرایطی می‌تواند مزیت مکانی خود را به مرکزیت عملیاتی تبدیل کند. چارچوب تحلیلی پژوهش، ابزارهای ژئواکونومیک، وابستگی متقابل شبکه‌ای، کارگزاری منطقه‌ای، عملکرد کریدور، ریسک معامله و ردیابی را به یکدیگر پیوند می‌دهد و میان چهار سطح دارایی، ظرفیت، قابلیت و جریان تحقق‌یافته تمایز می‌گذارد. پژوهش با مطالعه تطبیقی اسنادی، داده‌های ثانویه چندمنبعی، تحلیل ساختاریافته شواهد، ردیابی فرایند و مطالعه موردی تعبیه‌شده چابهار در دوره ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند مواد معدنی حیاتی رقابت کریدوری را از صفر ایجاد نمی‌کنند، بلکه ارزش راهبردی مسیرهایی را افزایش می‌دهند که بتوانند جریان را با سطح قابل قبول هزینه، زمان،قابلیت اطمینان،ریسک مالی و حقوقی و ردیابی اطلاعاتی جذب و حفظ کنند. کارگزاری کشورهای آسیای مرکزی نیز به وجود گزینه‌های قابل استفاده، نه صرفا اعلام‌شده، وابسته است. ایران یک گزینه واقعی برای اتصال جنوبی است، ولی شواهد موجود مرکزیت تثبیت‌شده آن را تأیید نمی‌کنند. موقعیت ایران را دقیق‌تر می‌توان «محوریت مشروط» دانست: جغرافیا و زیرساخت امکان ورود را فراهم می‌کنند، ولی تبدیل آن به جریان پایدار مواد معدنی مستلزم بهبود سنجش‌پذیر عملکرد مرزی، شرایط معامله، اتصال چندوجهی و ردیابی سرتاسری است.