فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

دیپلماسی ترانزیتی در اوراسیا مطالعه تطبیقی مسیر ایران و راه‌آهن ترانس‌افغان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

جلال ملکوتی فر

دانشگاه یسه نوف قزاقستان

https://doi.org/10.22034/ca.2026.2109389.2022
چکیده
کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی در پی تحولات ژئوپلیتیک ناشی از بحران اوکراین و ضرورت بازآرایی زنجیره‌های تأمین، به دنبال دسترسی امن و کم‌هزینه به آب‌های آزاد هستند. این پژوهش با روش کیفی و تحلیلی-تطبیقی، دو گزینه راهبردی یعنی «کریدور ترانزیتی ایران» (بندر چابهار و بندرعباس) و «راه‌آهن ترانس‌افغان» را بر اساس چهار شاخص هزینه-زمان، ظرفیت زیرساختی، امنیت عملیاتی و پایداری سیاسی-مالی مقایسه می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسیر ایران به دلیل زیرساخت‌های موجود و ثبات عملیاتی، در کوتاه‌مدت برتری دارد؛ درحالی‌که ترانس‌افغان با وجود مسافت کوتاه‌تر، با چالش‌های امنیتی افغانستان و بن‌بست تأمین مالی روبه‌روست. این دو مسیر در چارچوب نظریه‌های ژئواکونومی و وابستگی متقابل، ابزارهای مکمل تنوع‌بخشی ترانزیتی به شمار می‌روند. فرضیه پژوهش بر این مبنا استوار است که مسیر ایران به دلیل ثبات نسبی زیرساختی و دسترسی به شبکه مجهز بندری، مزیتی ایجابی دارد اما راه‌آهن ترانس‌افغان علیرغم موانع شدید امنیتی و سیاسی حکومت افغانستان، به دلیل کوتاه‌شدن مسافت و حمایت مالی نهادهای منطقه‌ای، گزینه‌ای راهبردی کشورهای آسیای مرکزی خواهد بود.
کلیدواژه‌ها: آسیای مرکزی، ژئواکونومی، ترانزیت، بندر چابهار، راه‌آهن ترانس‌افغان، کریدور شمال-جنوب.

کلیدواژه‌ها

کلیدواژه‌ها: آسیای مرکزی
ژئواکونومی
ترانزیت
بندر چابهار
راه‌آهن ترانس‌افغان
کریدور شمال-جنوب
فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 آبان 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما : 75-22802671-021