فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چندجانبه‌گرایی محدود در اوراسیا: راهکاری انعطاف‌پذیر برای چالش‌های منطقه‌ای

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

جلیل بیات

دانش آموخته دکتری روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.22034/ca.2026.2081591.1962
چکیده
در سال‌های اخیر، ناکارآمدی و کُندی نهادهای چندجانبه سنتی در اوراسیا موجب شده است دولت‌ها به‌دنبال ترتیبات جایگزین و انعطاف‌پذیرتر باشند. این پژوهش به تحلیل پیمان‌های مبتنی بر چندجانبه‌گرایی محدود در اوراسیا می‌پردازد و بر این موضوع تمرکز دارد که چرا دولت‌ها در کنار نهادهای چندجانبه مانند سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، به پیمان‌های کوچک‌تر و انعطاف‌پذیرتر روی می‌آورند. سؤال اصلی پژوهش این است که این پیمان‌ها چرا شکل می‌گیرند و فرضیه آن بیان می‌کند که این پیمان‌ها عمدتاً به‌عنوان راهکاری مکمل برای نهادهای چندجانبه و در پاسخ به محدودیت‌ها و کُندی‌های آن‌ها شکل می‌گیرند؛ زیرا دولت‌ها به‌دنبال سازوکاری سریع‌تر، هدفمندتر و کم‌هزینه‌تر برای پاسخ به تهدیدها و فرصت‌های منطقه‌ای هستند. پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و از طریق مرور اسناد و مطالعات موردی، عوامل ساختاری، امنیتی–ژئوپلیتیکی و اقتصادی شکل‌دهنده این پیمان‌ها و تفاوت آن‌ها با نهادهای چندجانبه سنتی را بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این پیمان‌ها بیشتر در نقش سازوکارهایی مکمل در کنار نهادهای چندجانبه سنتی و در شرایط انسداد نهادی، ظرفیت‌هایی برای هماهنگی مؤثرتر و انعطاف‌پذیرتر میان دولت‌های عضو فراهم می‌سازند. در نهایت، مقاله اهمیت این ترتیبات را در بازتعریف الگوهای همکاری منطقه‌ای و درک روندهای آتی قدرت در اوراسیا برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

چندجانبه‌گرایی
چندجانبه‌گرایی محدود
اوراسیا
پیمان‌های منطقه‌ای
همکاری منطقه‌ای
فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما : 75-22802671-021