از «جنگ عادلانه» تا «تهدید وجودی»: تحلیل چارچوب‌های مشروعیت‌بخشی رسانه‌های روسیه در پوشش عملیات ویژه نظامی علیه اوکراین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار روابط بین الملل دانشگاه گیلان

10.22034/ca.2026.2081769.1965
چکیده
سیاست کنونی روسیه در قبال اوکراین را می‌توان نمونه‌ای برجسته از منطقه‌گرایی و قلمروسازی مجدد دانست که بر مبنای ملاحظات ژئوپلیتیکی و بازتعریف هویت‌های منطقه‌ای استوار است. در این چارچوب، کرملین با بهره‌گیری از مجموعه‌ای از «نشانگرها» و ابزارهای گفتمانی به‌ویژه رسانه‌ها، می‌کوشد روایت مطلوب خود از منازعه را تولید، بازنمایی و تثبیت کند. هدف اصلی این مقاله، تحلیل نقش رسانه‌های روسیه در ایجاد و اشاعه روایت‌های رسمی کرملین به‌عنوان ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به جنگ علیه اوکراین و تأثیرگذاری بر افکار عمومی در هر دو جامعه روسیه و اوکراین است. پژوهش حاضر با ترسیم منازعه روسیه و اوکراین به‌مثابه یک داستان روایی، بحران را از خلال باورهای روایی و چارچوب‌های معنایی رهبران و نخبگان سیاسی تبیین می‌کند. جنگ رسانه‌ای میان دو طرف، عرصه‌ای از تعاملات زبانی و گفتمانی شدید بوده است که در آن زبان، اصطلاحات و مفاهیم به‌طور راهبردی برای شکل‌دهی به ادراکات عمومی و عادی‌سازی خشونت به کار گرفته می‌شوند. پرسش محوری مقاله آن است که راهبردهای مشروعیت‌بخشی چگونه در گفتمان رسانه‌های روسیه در سال ۲۰۲۲ برای توجیه «عملیات ویژه نظامی» علیه اوکراین استفاده شده‌اند و چه نسبتی با یکدیگر دارند. فرضیه پژوهش بر این مبناست که رسانه‌های روسیه با به‌کارگیری هم‌زمان راهبردهای ارزیابی اخلاقی/نوع‌دوستی، اتوریته و صدای کارشناسان، آینده فرضی، اسطوره‌پردازی و عقلانی‌سازی، گفتمان جنگ را مشروع‌سازی کرده‌اند؛ به‌گونه‌ای که راهبرد ارزیابی اخلاقی، با تمرکز بر اسطوره «جنگ عادلانه» و تصویر روسیه در نقش «ناجی»، پرتکرارترین و مسلط‌ترین الگو بوده است. این تحقیق با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش کیفی انجام شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405