فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده یکی از مهم‌ترین نظریه­ ها در تبیین سیاست خارجی کشورها، نظریه تغییر سیاست خارجی چارلز هرمان است. در این نظریه، با تأکید بر رهبر مسلط، حمایت بوروکراتیک، تجدید ساختار داخلی و تکانه های خارجی به‌عنوان منابع تغییر سیاست خارجی، امکان تحلیل تغییر سیاست خارجی کشورها با درنظرگرفتن عوامل داخلی و خارجی تبیین می­شود. مسئله این پژوهش بررسی کارایی این نظریه در رابطه با فدراسیون روسیه، با تأکید بر دوره زمانی سال‌های 2000 تا 2023 است. در این مقاله این فرضیه مطرح می‌شود که نقش پوتین به‌عنوان تصمیم‌گیرنده کلیدی و عوامل سیستمی ناشی از دورنمای برآمدن نظم جدید آسیامحور، تهدید عینی از جانب ایالات متحده آمریکا و تشدید فشارهای تحریمی غرب به‌ویژه در دوره پساجنگ اوکراین، در تحقق تغییر سیاست خارجی فدراسیون روسیه به جانب شرق موثر بوده‌اند. برای بررسی این ایده از روش تحلیل مضمون مفاهیم مرتبط با تغییر و تحول در جهت‌گیری سیاست خارجی کشورها بهره گرفته‌ایم.

چکیده دیپلماسی یکی از مفاهیم اساسی در علم سیاست و دارای شاخه ­های متعددی از جمله دیپلماسی آب است که با توجه به بحران کمبود آب نقش مهمی در جهت دادن روابط بین کشورها به‌ویژه در حوزه منابع آبی مشترک و رودخانه ­های سرحدی دارد. رودخانه ارس بزرگ­ترین رودخانه مرزی کشور به طول 475 کیلومتر دارای مزایای اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی و امنیتی است.  پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که دیپلماسی آب جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اعمال حاکمیت مشترک در مورد رود ارس چگونه ارزیابی می­گردد. یافته‌های پژوهش نشان می­دهد که استفاده حداکثری از دیپلماسی آب کارآمد با تأکید بر نگاه یک­دست به منافع مشترک و با تأکید بر مدیریت یکپارچه حوزه آبی بسیار مهم بوده و  فعال­تر کردن آن با کشور ترکیه و جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان در حوزه­های متعدد مربوط به رود ارس می­تواند در گسترش روابط فی‌مابین مؤثر باشد.

چکیده روسیه با ظرفیت ­های بسیار زیاد، همواره در صف مدعیان پویایی اقتصادی بوده و طبق داده‌های شاخص جهانی­ شدن[1] تلاش­ های مستمری برای رشد اقتصادی و حرکت در مسیر جهانی‌شدن نموده است. این کشور از قرن 18 تا کنون با بهره ­گیری از ظرفیت­ «سرمایه­ گذاری مستقیم خارجی» علی­رغم وجود موانع داخلی، منطقه­ ای و بین­المللی، اقدامات موثری در راستای پویایی اقتصادی خود داشته و در این راستا با فراز و فرودهایی در میزان سرمایه­ گذاری مستقیم خارجی مواجه بوده است. یکی از پارادایم­ های بین ­المللی که در راستای جهانی شدن گام برمی‌دارد، «توسعه پایدار» بوده که یکی از نقاط چالش‌برانگیز آن، تقابل با سرمایه ­گذاری مستقیم خارجی کنترل­ نشده است. این پژوهش بر اساس فرضیه ­های «پناهگاه آلودگی» و «اثر هاله ­آلودگی» و بررسی بهره وری انرژی در روسیه، بخشی از محل طلاقی دو موضوع سرمایه­ گذاری مستقیم خارجی  و توسعه پایدار را بررسی کرده و با روش سیستماتیک مروری، به این نتیجه می­ رسد که سرمایه ­گذاری مستقیم خارجی در روسیه از نوع غیر سبز بوده و افزایش آن، رشد آلاینده ­های کربن دی اکسید، متان و دیگر گازهای گلخانه­ ای را باعث می­شود که نهایتاً اثبات فرضیه پناهگاه آلودگی و کاهش تحقق شاخص‌های توسعه پایدار را برای این کشور به دنبال دارد.
 
[1] .KOF

چکیده چرا رهبران روسیه و اوکراین در مقام کنش­گرانی عقلانی، علی­رغم آگاهی از پرهزینه بودن جنگ، این گزینه را انتخاب کردند و چرا مذاکره به‌عنوان مسیری کم‌هزینه ­تر برای حل اختلافات شکست ­خورد؟ گرچه می­توان با استناد به نقش عوامل فردی و روان‌شناختی  و تمرکز بر نحوه تصمیم ­گیری افراد اثرگذاری همچون رئیس‌جمهور روسیه و یا بهره­ گیری از نظریه ­های ساختاری همچون توازن قدرت یا توازن تهدید بدین پرسش پاسخ داد، اما این مقاله بر آن است تا با غض ­نظر از سطح تحلیل خرد و کلان رایج در روابط بین ­الملل و در مقابل، با اتکاء به یافته ­های نظریه چانه ­زنی جنگ و به طور خاص دو عامل غیرقابل ­تقسیم بودن موارد محل اختلاف و مشکل تعهد، دلایل توسل به جنگ را در حمله اخیر روسیه به اوکراین تبیین کند. یافته ­های مقاله گویای آن است که از یک­سو غیرقابل ­تقسیم بودن موضوع سیاست گسترش ناتو به شرق و از سوی دیگر عدم اعتماد روسیه به تعهد اوکراین برای عدم عضویت در ناتو مهم‌ترین عوامل وقوع جنگ در سال 2022 بودند.

چکیده رژیم صهیونیستی  بهینه ­سازی و توسعه روابط با کشورهای آسیای مرکزی را در اولویت روابط خارجی خود دارد؛ زیرا وابستگی آن به منابع انرژی همچنان تداوم دارد و این مناطق می­ توانند پاسخگوی نیاز­ سوخت­های فسیلی این کشور باشند و آن را تا حد زیادی مرتفع سازند. این مقاله به ­­دنبال یافتن پاسخی برای این سؤال است که رژیم صهیونیستی از توسعه دامنه حضور و نفوذ خود در آسیای مرکزی چه اهدافی را دنبال می­کند؟ در راستای جستجو برای یافتن پاسخی منطقی به ­­پرسش مذکور این فرضیه به­ سنجش گذاشته شده که گسترش حضور و نفوذ رژیم صهیونیستی در آسیای مرکزی در جهت اتحاد و همگرایی با کشورهای این منطقه با هدف ایجاد واگرایی و اعمال فشار بر محیط پیرامونی و امنیت­ ملی ایران است. لازم به ذکر است که مبانی متدولوژیک در این مقاله، نظریه ­های ائتلاف و واگرایی می­باشد و روش تحقیق نیز کیفی از نوع عِلّی است.

چکیده   نقش و جایگاه چین در نظام بین‌الملل و الزامات اقتصاد سیاسی این کشور در سطوح مختلف ملی، منطقه‌ای و جهانی باعث تأثیرگذاری تروریسم بر منافع و امنیت ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی چین شده است. بر این اساس نحوۀ مدیریت تهدیدهای تروریستی از سوی چین و واکاوی جایگاه تروریسم در سیاست خارجی و امنیتی چین و سیاست مواجهه این کشور با پدیده یاد شده دارای اهمیت است. پرسش این است که چین در مواجهه با پدید تروریسم چه سیاستی را  دنبال می­کند؟ فرضیه ما این است که سیاست چین در قبال تروریسم در قالب رهیافت چندجانبه‌گرایی و نهادسازی‌های منطقه‌ای و بین‌المللی قابل فهم است. بر این اساس، چین با نگاهی فراگیر و چند وجهی ضمن توجه به الزامات تداوم رشد اقتصادی و نیز اهمیت بازنمایی خود به‌مثابه یک بازیگر مسئولیت‌پذیر و تأثیرگذار بر حل‌وفصل چالش‌های منطقه‌ای و جهانی، کوشش نموده در مواجهه با مقوله تروریسم رویکردی چندجانبه‌گرا و نهادی داشته باشد. روش پژوهش حاضر توصیفی- تحلیلی و  تکنیک جمع‌آوری داده‌ها از لابه‌لای متون اسنادی و منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی صورت گرفته است.

چکیده      امروزه، صادرات در کشور‌های درحال توسعه زمینه افزایش ارزش افزوده محصولات، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و ایجاد فرصت­های شغلی را به همراه خواهد داشت. این پژوهش با هدف ارائه مدل عوامل مؤثر بر صادرات سیمان ایران به کشورهای همسود با رویکرد قابلیت­های بازاریابی فراگیر انجام گردید. این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد نظریه داده‌بنیاد بود که با نرم‌افزار MAXQDA  و با استفاده از روش کدگذاری تدوین شد. یافته‌ها از جامعه آماری نشان داد که ویژگی‌های علّی درونی،  علّی بیرونی، شرایط زمینه ­ای، شرایط مداخله ­گر و راهبردها از عوامل مؤثر بر صادرات سیمان به این حوزه هستند. پیامدهای حاصله از مدل ارائه شده نیز برند شدن، بهسازی و نوسازی خطوط تولید و عزت ملی و ارتباطات بین‌المللی است.

چکیده چین به‌ویژه از ابتدای قرن جدید تلاش کرد تا با اعلام ابتکارها و برنامه‌های متعدد اقتصادی، امنیتی و سیاسی، به‌تدریج حضور و نفوذ خود را در منطقه آسیای مرکزی در مقایسه با رقبای دیگر همچون روسیه و ایالات متحده، افزایش دهد. این افزایش حضور بر اساس سنت معمول چین به شکلی تدریجی و چندوجهی صورت پذیرفته است و از این‌رو می‌توان میان برنامه کمک خارجی این کشور به منطقه و توسعه حضور و نفوذ آن پیوندی مستقیم برقرار کرد. پرسش اصلی این مقاله با بهره‌گیری از روش توصیفی و تبیینی این است که چین چگونه از کمک‌های خارجی در سال‌های 2000 تا 2022 در راستای پیشبرد منافع ملی خود در آسیای مرکزی بهره برده است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح می‌گردد که دولت چین از برنامه کمک خارجی خود در این منطقه برای پیشبرد سه هدف عمده خود یعنی پیوند زدن اقتصاد کشورهای منطقه با نیازهای اقتصادی و تجاری خود؛ تقویت امنیت مرزها و مقابله با جدایی‌طلبی اویغورها و؛ گسترش نفوذ و موقعیت خود در کشورهای منطقه بهره گرفته است.

چکیده

چکیده شناسنامه فارسی و فهرست مطالب