فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده   کشور قرقیزستان از زمان استقلال در سال 1991 تاکنون با بحران‌های سیاسی مختلفی مواجه بوده است. نارضایتی مردم قرقیزستان از عملکرد نامناسب سیستم سیاسی در حل مشکلات جامعه، موجی از اعتراضات و مخالفت‌ها و در نهایت انقلاب‌هایی را علیه دولت‌های                 عسگر آقایف (24 مارس2005 موسوم به انقلاب لاله ) و قربان بیک باقی اف ( آوریل 2010 موسوم به انقلاب بی رنگ) موجب گردید. مقاله حاضر درصدد است با استفاده از آرای " لوسین دبلیو. پای" و "ماکس وبر" به پرسش "عوامل موثر بر شکل‌گیری بحران‌های سیاسی قرقیزستان از استقلال تا فروپاشی انقلاب لاله ای در آوریل 2010 از منظر جامعه شناسی سیاسی چیست؟"،  پاسخ دهد. به نظر نگارنده، مدیریت بحران سیاسی در قرقیزستان تنها از طریق مهار بحران‌های متقاطع و همچنین نهادینه شدن فرایند دولت‌سازی و توانایی دولت در کاربرد انحصاری زور  امکان پذیر خواهد بود. این پژوهش با اتکاء به ابزار کتابخانه‌ای و بر اساس روش توصیفی- تحلیلی می باشد.

چکیده پژوهش حاضر موقعیت مسلمانان روسیه را در دو سطح روابط مسلمانان با یکدیگر و روابط مسلمانان و کلیسا بررسی می‌کند. در این مقاله، رقابت‌ها و هماوردی‌هایی که میان رهبران مسلمان و سازمان‌های اسلامی فدراسیون روسیه وجود دارد، تشریح شده و چگونگی بهره‌گیری دولت روسیه از این هماوردی‌ها نیز مورد اشاره قرار گرفته است. همچنین سازمان اداری- دینی رهبری مسلمانان روسیه نیز بررسی شده است. رقابت میان سازمان‌های اسلامی و کلیسای روسیه نیز به عنوان دومین هماورد اسلام و مسلمانان (در کنار دولت) موضوع دیگری است که در این مقاله مورد بحث قرار می‌گیرد. فرضیه مقاله این است که ویژگی اصلی اسلام در روسیه، تقابل نهادین میان رهبران و سازمان‌های مرکزی مسلمانان روسیه با یکدیگر از یک سو و میان همین رهبران و سازمان‌ها با کلیسای ارتدوکس (با پشتیبانی دولت روسیه) از سوی دیگر است. دولت مرکزی (مسکو- کرملین) با هدف پایش مسلمانان و جلوگیری از نیرومند شدن آنان از تقابل نهادین میان رهبران برجسته و سازمان‌های مرکزی مسلمانان روسیه بهره برداری می‌کند.

چکیده چین و کشورهای آسیای مرکزی پیوندهای تاریخی قابل توجهی با یکدیگر داشته و دارند. پس از خاتمه جنگ سرد، مناسبات میان چین با جمهوری‌های آسیای مرکزی در عرصه‌های گوناگون رشد چشمگیری داشته است. این مقاله با رویکردی واقع گرایانه، بر این فرض استوار شده است که امنیت، مهمترین پایه روابط چین با کشورهای آسیای مرکزی می‌باشد و سایر اهداف این کشور در منطقه تحت تاثیر این عامل قرار دارند. بر این اساس، نوشتار حاضر می‌کوشد تا نقش مؤلفه‌هایی چون امنیت مرزی و تروریسم را در مناسبات میان چین و دولت‌های آسیای مرکزی مورد کاوش قرار داده و راهبردهای پکن را برای فایق آمدن بر چالش‌های امنیت منطقه‌ای و گسترش تعاملات امنیتی با کشورهای همسایه، بررسی نماید.

چکیده وجود متغیرهای گوناگون و تاثیرگذار برروند تصمیم گیری، باعث گردیده که امکان تعمیم رفتار سیاست خارجی برخی از کشورها امکان پذیر نباشد؛ چرا که هر یک از بازیگران نسبت به یک رویکرد پاسخ‌های کاملاً متفاوتی دارند و در اصل بستگی به ترکیب مختلف عوامل داخلی و خارجی دارد، ولی بهره گیری و الگو برداری متغیرهای مختلف می‌تواند در زمینه مطالعه سیاست خارجی مفید واقع گردد. افراد متعددی نیز در مورد عوامل موثر در تصمیم سازی سیاست خارجی  صحبت کردند اما جیمز روزنا[1] در مدل تصمیم گیری " پیش تئوری [2]" خود به بررسی متغیرهای تاثیرگذار بر سیاست خارجی پرداخته است که طی آن به چهار سطح منزلتی، ارضی، انسانی و غیر‌ انسانی اشاره دارد و معتقد است که عواملی در درون این چهار سطح قرار دارند که برای اتخاذ تصمیم در عرصه سیاست خارجی مهم هستند. هدف این مقاله بررسی نقش عواملی که روزنا در این تئوری به آنها اشاره می‌کند در سیاست سازی خارجی روسیه امروزی است. به کارگیری پیش تئوری سیاست خارجی ضرورتاً به تعیین یا حتی غیر قابل نفوذ بودن منجر نمی‌شود، بلکه انحصاراً پایه‌هایی را برای تطبیق در آزمایش رفتار خارجی کشورهای مختلف در شرایط گوناگون فراهم می آورد،  لذا فهرست‌بندی محتویات اصل پیش تئوری می‌تواند در تبیین سیاست خارجی یک کشور موثر باشد. بررسی سیاست خارجی فدراسیون روسیه نیز از این قاعده مستثنی نیست. از این رو در تحلیل تصمیم‌های سیاست خارجی فدراسیون روسیه از مدل پیش تئوری جیمز روزنا به علت توجه همزمان به دو سطح خرد و کلان بهره گرفته شده است تا هم ساختارهای داخلی دخیل در تصمیم‌گیری‌ها مشخص گردد و هم اینکه تاثیر متغیر نظام بین الملل نیز بر روند تصمیم‌گیری‌ها مشخص شود.
[1]. James Rosenau [2]. Pre-Theory Model

چکیده در سال‌های اخیر روابط میان روسیه و کشورهای حوزه جنوبی دچار تحولاتی گردید. اگرچه روسیه به ایفای نقش اصلی خود در این منطقه ادامه می‌دهد، اما توسعه فعالیت کشورهای منطقه و فرامنطقه‌ای به‌ویژه ایالات متحده و ناتو در حوزه حیاتی روسیه که این کشور  از آن تحت عنوان خارج نزدیک نام می‌برد، چالش‌های جدیدی را در مقابل مسکو قرار داده است. این کشور برای مقابله با این چالش‌ها و برای تامین امنیت ملی و منافع حیاتی خود سعی در ایجاد یک راه‌حل مناسب و با هزینه کمتر دارد. مسکو با توجه به این‌که در شرایط جدید نمی‌تواند همه رقبا را از عرصه سیاسی آسیای مرکزی و به‌ویژه قفقاز حذف نماید، سیاست و تاثیرگذاری آن به سمتی رفته و خواهد رفت که راهبردهای رقبا به نتایج مورد انتظار دست نیابند. همچنین در این زمینه این کشور سعی می‌کند که از موقعیت برتر اقتصادی، سیاسی، نظامی خود در منطقه در جهت کنترل رفتار و سیاست خارجی جمهوری‌های قفقاز در راستای کم‌رنگ کردن حضور عواملی که در نگاه روس‌ها با منافع و امنیت ملی این کشور سازگاری ندارند، استفاده نماید و بدین وسیله در همگرایی کشورهای منطقه با ساختارهای سیاسی و امنیتی غرب تاخیر و مانع ایجاد نماید.

چکیده امنیت انرژی عموماً به در دسترس بودن مقدار کافی و قابل اطمینان از عرضه انرژی برای راضی نمودن تقاضا تعریف می‌گردد و از جمله مواردی است که مستقیماً با دولت‌ها در واحدهای سیاسی ارتباط دارد. ایران به علت دارا بودن ذخایر قابل توجه انرژی و موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز (هم‌جواری با دو منطقه نفت‌خیز خلیج فارس و دریای خزر) همواره مورد توجه قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده و هست. موقعیت ایران در تولید نفت و گاز و انتقال آن در خلیج فارس نسبتاً با ثبات، همراه و از سوی همه بازیگران پذیرفته شده است، اما دریای خزر به دلیل تغییرات شدید و سریع در پس از فروپاشی اتحاد شوروی نیازمند توجه و دقت تصمیم گیران ایرانی است. علاوه بر جدیت برای رسیدن به اجماع در مورد رژیم حقوقی دریای خزر با حفظ منافع ملی ایران از داشتن روابط وسیع و گسترده با کشورهای ساحلی دریای خزر به خصوص روسیه، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان نباید غافل بود مقاله حاضر، وجوه گوناگون امنیت انرژی، جایگاه ایران، خطوط حمل و نقل کنونی و در حال احداث و سیاست‌های قدرت‌های جهانی و کشورهای منطقه در این زمینه‌ها را مورد مطالعه قرار می‌دهد.