فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز

چکیده سازمان همکاری شانگهای که در حال حاضر به عنوان مهم‌ترین گروه‌بندی چندجانبه و فراملی در حوزه اوراسیای مرکزی شناخته می‌شود، از ابتدای تأسیس تاکنون، همواره از جنبه‌های گوناگون مورد توجه بوده است؛ اما در مورد ماهیت واقعی و حوزه فعالیت اصلی این سازمان همواره بحث‌های فراوانی وجود داشته است. این مقاله با عنایت به این حقیقت که دغدغه‌های امنیتی، مهم‌ترین زمینه تشکیل سازمان همکاری شانگهای می‌باشد و عامل امنیت  طی حیات این سازمان همواره به اشکال گوناگون برجستگی بیشتری نسبت به دیگر ابعاد داشته، به بررسی این موضوع می‌پردازد که سازمان همکاری شانگهای تا چه حد توانسته در جهت مرتفع نمودن دغدغه‌های امنیتی مورد نظر اعضا، موفق عمل نماید؟  این مقاله ضمن معرفی مهم‌ترین تهدیدات امنیتی مشترک در منطقه آسیای مرکزی، نشان می‌دهد که سازمان همکاری شانگهای توانسته در سه سطح کلان، منطقه‌ای و داخلی نسبت به رفع تهدیدات امنیتی اعضا اقدام کند و به این ترتیب، توانسته اولین چارچوب واقعی را برای همکاری‌های موثر چندجانبه امنیتی در منطقه به وجود بیاورد. با این حال، مجموعه‌ای از عوامل، همچون رقابت‌ها و بدبینی‌های تاریخی در منطقه و غرب‌گرایی برخی از اعضا، از رسیدن سازمان به سطح بهینه فعالیت‌های خود جلوگیری کرده است.

چکیده نزدیکی جغرافیایی روسیه و اتحادیه اروپا؛ نفوذ و تأثیر سیاسی، امنیتی و اقتصادی مسکو؛ حجم بالای تجارت بین طرفین و نیز حوزه حساس انرژی (نفت و گاز)، همکاری و مشارکت بین روسیه و اتحادیه اروپا را اجتناب ناپذیر ساخته است. هرچند روسیه یکی از شرکای پیچیده برای اتحادیه اروپا به‏شمار می‏آید، اما بهبود تعامل بین مسکو و بروکسل امکان‏پذیر و تابعی از ادغام اهداف مربوط به خط‌مشی طرفین در مسایل راهبردی از جمله عامل تضمین امنیت عرضه انرژی است. امنیت انرژی یکی از چالش برانگیزترین حوزه‌های گفتگو و همکاری میان مسکو و اتحادیه اروپا محسوب می‏شود. عامل انرژی از دهه60 میلادی به بعد به افزایش روابط رسمی و غیر رسمی روسیه با کشورهای اروپایی کمک کرده است. مقاله حاضر بر این ادعا است که «بهبود و ارتقاء روابط میان روسیه و اتحادیه اروپا تا حد زیادی مشروط به همکاری متقابل آنان در حوزه انرژی است .بنابرین بازتعریف روابط انرژی روسیه- اتحادیه اروپا و اهداف اصلی سیاست انرژی روسیه در برابر اتحادیه اروپا و بالعکس در این زمینه حایز اهمیت بسیار می‏باشد». از این منظر، تفاوت درجه وابستگی متقابل در روابط انرژی روسیه- اتحادیه اروپا، اختلاف منافع و اهداف طرفین در حوزه سیاستگذاری انرژی، تاکنون تأثیر منفی بر روابط طرفین در این حوزه راهبردی داشته است.

چکیده روابط ایالات متحده با کشور روسیه تابعی است از ملاحظات گسترده بین‌المللی که در تاریخ روابط خارجی این دو کشور ریشه دوانیده است. پس از پایان جنگ سرد، روابط این دو بازیگر از سطح دو ابرقدرت هم‌تراز به معادله قدرت برتر و قدرت بزرگ تغییر مفهوم و ماهیت داده است. این در حالی است که همچنان ایستارهای دوران جنگ سرد بر موضوعات و مفاهیم مورد نظر دوجانبه سایه افکنده و در نتیجه این ذهنیت و وجود واقعیت‌های موجود در توانایی‌های متفاوت دو طرف، رویکردهای تعاملی پساجنگ سرد، تابعی از تلفیق راهبردهای قدیمی و روش‌های نوین دیپلماسی شده است. در این مقاله تلاش گردیده است با استفاده از نگرش واقع‌گرایی تدافعی و موازنه تهدید به عنوان اصل اساسی این نگرش به تفسیر چگونگی فهم چنین بازیگرانی از یکدیگر نایل آییم. همچنین در این پژوهش رقابت و همکاری مبتنی بر مذاکره و تعارض منافع قابلیت تفسیر را خواهند داشت.

چکیده پس از حادثه‌ 11 سپتامبر 2001 به دلیل و اتخاذ سیاست‌های تهاجمی نسبت به افغانستان، امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تحت تأثیر این حضور قرار گرفت. بنابراین با توجه به سیاست خارجی آمریکا در عرصه‌ افغانستان، شناخت تهدید‌های ناشی از این حضور برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران الزامی می‌باشد. سیاست‌های اعلامی و اعمالی آمریکا در افغانستان به نحوی طراحی شده است که سیاست‌های اعمالی کاملا در تقابل با امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. این مقاله به دنبال تبیین و بازگشایی بهتر و بیشتر سیاست‌های تهاجمی آمریکا در افغانستان و تاثیر آنها بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران پس از 11 سپتامبر 2001 می‌باشد. با توجه به موقعیت ژئواستراتژیک، ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک جمهوری اسلامی ایران، همواره امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران به دلیل حضور آمریکا در محیط پیرامونی‌ این کشور، امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تهدید شده است. حضور نظامی آمریکا در افغانستان در قالب واقع‌گرایی تهاجمی قابلیت توضیح دارد و بر اساس آن می‌توان تاثیرگذاری رویکرد تهاجمی آمریکا در افغانستان بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران را در حوزه‌های نظامی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی مورد بررسی قرار داد.

چکیده دیپلماسی انرژی به عنوان یکی از شاخه‌های دیپلماسی اقتصادی، نقشی تعیین کننده در اقتصاد جهانی معاصر دارد که همواره یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه سیاستمداران در کشورهای مختلف بوده است.جمهوری اسلامیایران به عنوان یکی از بازیگران عرصه انرژی با مشارکت فعال و ایفای نقش راهبردی در مجمع کشورهای صادرکننده گاز در پی منافع سیاسی و اقتصادی خود است.        هدف اصلی این مقاله امکان‌سنجی موفقیت جمهوری اسلامی ایران در رسیدن به اهداف خود در مجمع کشورهای صادرکننده گاز است. در این مقاله در پی پاسخگویی به این سوال هستیم که اهداف جمهوری اسلامی ایران از تلاش برای ایجاد مجمع کشورهای صادرکننده گاز چه بود و آیا این مجمع می‌تواند جمهوری اسلامی ایران را به اهداف خود برساند؟ فرضیه این مقاله این است که چنین مطرح می‌شود که با توجه به اختلاف اهداف کشورهای مهم این مجمع و فشارهای غربی‌ها به ویژه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران از یک سو و نیاز داخلی کشور (مصرف خانگی و صنایع نفتی) به مصرف گاز تولیدی از سوی دیگر، امکان موفقیت جمهوری اسلامی ایران در دست‌یابی به اهداف خود در مجمع کشورهای صادرکننده گاز کم است

چکیده در قرن بیستم و بعد از جنگ جهانی دوم، نهادی در مجامع بین‌الملل به رسمیت شناخته شد که هیچ دولتی حق عضویت در آن را نداشت. این نهاد که به نام سازمان‌ غیردولتی شناخته شد، توانست جایگاهی مهم در بین اقشار مختلف جامعه به خصوص نسل جوان بیابد؛ به گونه‌ای که در قرن بیست‌ویکم ما شاهد قدرت روزافزون این سازمان‌ها در بین کشورهای مختلف جهان می‌باشیم؛ به عنوان مثال می‌توان از میزان حضور و نقش این سازمان‌ها در انقلاب‌های رنگی که بعد از استقلال جمهوری‌های اتحاد جماهیر شوروی در بعضی از این جمهوری‌ها روی داد، اشاره نمود. این مقاله درصدد است تا ضمن بررسی نفوذ سازمان‌های غیردولتی در انقلاب رنگی جمهوری قرقیزستان، نشان دهد که چگونه این سازمان‌ها توانستند بدون دخالت دولت و تنها با کمک و اتکا به نیروهای مردمی، حکومت این کشور را تغییر دهند.